Chuletas y apuntes de Otras materias de Secundaria

XVI. MENDEAEgoera politikoa: alde batetik Europako erdialdean sortu eta hedatzen ari den protestantismoan eragin handia du Ipar Euskal Herriaren literaturan. Bestetik, Gaztelako errege-erregina katolikoak Espainia bat egin nahian. Nafarroa indarrez sortu eta guztia konkistatu zuten.Egoera politikoa XVI. Mendean erabakiorra izan zen. Nafarroko erresuma, mende horretan espainiarren menpe zegoen erresumaren zatirik handiena 1512an.  Fernando katolikoak Nafarro guztia konkistatu zuen. 1516an espainiarrek Nafarroz jabetu ziren berriz.IDAZLEAK IPARRALDEAN:Etxepare: Sarrasketan jaioa. Donibane Garaziko bikarioa izan zelako ezagututa. Etxeparek izan zen euskaraz inprimatutako lehen liburuaren egilea: “LINGUAE VASCONUM PRIMITIAE”. Hamabost poemaz...

ERROMANTIZISMOA (XIX)

1. “Ni”a ardatza da.

2. Sentimenduak negarra eragitekoak (dramatikoak) eta naturan islatzen dira.

3. Herri bakoitzak bere nortasuna du: Abertzaletasuna, Euskal kultura (ahozko literatura: bertsolaritza)

4. Iragana miresten zuten: Erdi Aroa

5. Kristautasuna.

SINBOLISMOA (1900-1937)

1. Sinboloak edo metaforak: Eguneroko esanahia ez, beste bat ematen diete. (Lurra=ama, gurpila=denbora aurrera doa, Itsasoa= maitasun askea)

2. Hizkuntza kultoa. (hitzak hiztegian begiratu, adibidez iskilu=arma, bertsolaritzako molderik ez dute erabiltzen.

3. Heriotzarekiko larridura

4. Musikaltasuna (erritmoa neurriaren bidez, aliterazioa:soinuak errepikatuz, “z” suabea, “rr” gogorra.

5. Abertzaletasuna eta euskara.

POESIA ZOZIALA (1940- 1975):

• Egoera politikoa (diktadura)

GRAMATIKA

→ OSAGAIA→ Zer? → Uste dut etorri dela / Ez dut uste etorri denik

→ ERLATIBOA → -n → Erosi duzun eraztuna atsegin dut

→ MODUZKOA → Nola? → Esan dizudan moduan/bezala/gisan

→ BALDINTZAZKOA → Zu ikusiz gero / ikusiko bazintut, agurtuko nizuke

→ KAUSAZKOA →  Zergatik? → esan dizudalako/ esan baitizut/ dizut eta / esateagatik/esaterarren

→ KONTSEZIOA→ Nahiz eta.../ … ta ere/….Agatik(ere)

→ DENBORAZKOA → Zu ikusten zaitudanean agurtu zaitut

→ HELBURUZKOA →teanen/ -
tzeagatik → zuk irakurtzeagatik ekarri dut.

→ KONTSETIBOA/ONDORIOZKOA→  Hain…., non...Bait./ Hainbeste…..

→ KONPARAZIOSKOA→ …..Baino…./….Adina/beste bazain

ESAERA ZAHARRAK

→ Ustea ez da jakitea

→ Hil eta gero, salda

DIGLOSIA: Ukipen-egoeran dauden bi hizkuntza edo hizkuntza-aldaeraren arteko mendekotasun-egoera.
Hizkuntza horiek funtzio desberdinetarako erabiltzen dira

HIZKUNTZA-NORMALIZAZIOA: Minorizatuta dagoen hizkuntza bat egoera horretatik atera eta gizarte-esparru eta funtzio guztietara hedatzeko prozesua.

HIZKUNTZA TXIKIA:
Hiztun gutxi dituen hizkuntza. Hiztun kopuru handi batera iristen ez den hizkuntza.

HIZKUNTZA FUNTZIONALA: Eremu eta funtzio formal nahiz informaletan erabiltzen den hizkuntza.

HIZKUNTZA HANDIA: Hiztun asko dituen hizkuntza.

AMA-HIZKUNTZA: Lehen hizkuntza, haurrak etxean gurasoengandik ikasitako lehen hizkuntza. Haurtzaroan lehenbizi ikasitako hizkuntza, gero erabiltzen jarraitzen dena.

HIZKUNTZA-TRANSMIZIOA: Komunitate bateko hiztunek

Tema 4. Las fuentes de información en el periodismo especializado

(Fuentes convencionales y fuentes virtuales)

Fuente de información:

Conjunto de elementos materiales o personales consultados por un autor al objeto de documentarse y servirse de los contenidos obtenidos en las mismas para la configuración de las unidades redaccionales

1.La importancia de las fuentes en el nuevo paradigma comunicativo de la sociedad del conocimiento:

 Montse Quesada inicia el análisis de la trascendencia de las fuentes de información en el Periodismo Especializado con la encuesta realizada por Orive y Fagoaga en el año 1974 a los directores de medios de comunicación del momento. La encuesta, derivada de la situación de bajada de audiencias vividas en el...

EPIKA LATINDARRA

Zer da epika?

Epika hitza  grekoko “epos” hitzetik dator, honen esanahia “istoria” da baina, ondoren, gizon eta heroi historikoei buruz hitz egiten zuen olerkia bezela ulertu zen. Hau dela eta, “poesia heroikoaren” izena ere jasotzen du. Laburbilduz, gertakizun edo ekintza adierazgarriak (bortitzak edo heroikoak gehienetan) kontatzen dituen literatura generoa dela esan dezakegu.

Ezaugarri nagusiak:

1. Jatorria: Edozein literaturan, lehenengo manifestazioak ahozkoak ziren eta ez zuten autore ezagunik, horregatik, genero honetan, autoreek ez dute garrantzia handirik.

2. Forma: Bertsotan idatzita dago eta besifikazio sistema kultu bat erabiltzen zuten hexametro daktilikoan hain zuzen ere.        

3. Tematika: Gai historikoak,

Funció lingüística predominant: apel·lativa (o conativa)

L'emissor (el qui parla o escriu) pretén que el receptor (la persona interessada que vol instruir-se o que cerca un consell) reaccioni d'una determinada manera; és a dir, que faci alguna cosa o que la deixi de fer.

Estructura

● Informacions prèvies

● Operacions i instruccions

● Consells addicionals o conclusió

El text instructiu, primer, acostuma a presentar el tema, el material necessari o la finalitat que persegueix i, després, exposa un seguit d'instruccions seguint l'ordre següent: a) acció que s'ha de fer; b) com s'ha de fer. La progressió de les operacions és totalment lògica (causa / efecte) perquè el text explica un procés cronològic que no és casual....

Haserre zegoela zirudien. Horrelaxe hartu ninduen etxean.
_______________antzean _________________________ .

Haserre antzean hartu ninduen etxean.

Emaztea hil zitzaionetik zer egin jakin gabe ematen ditu egunak. 
________________________ ...Ela _______________________ .

Emaztea hil zitzaionetik zer egin ez dakiela ematen ditu egunak.

Sendagileak bere burua zaintzeko esan zionetik ez daki zer jan, ezta zer edan ere. Horrelaxe dabil. 
___________________________________________________________dakiela _______________ .

Sendagileak bere burua zaintzeko esan zionetik zer jan, ezta zer edan ere ez dakiela dabil.

Diotenez, eskuinaz bezala ematen dio baloiari ezkerraz ere. 
______________ bezain _________________ omen ___________________ .

Eskuinaz bezain...

Zu bezalako zahar batek gazteek egin ezin dutena egitea pentsatzea ere! 
Nola _______________________________________________________ !

Nola pentsa dezakezu zu bezalako zahar batek gazteek egin ezin dutena egitea!

Nire arreba ezkonduta ikusi nahi dut. Zer ez nuke egingo! 
Edozer _______________________________________ .

Edozer egingo nuke nire arreba ezkonduta ikusteko.

Hori ezin da ulertu.
____________________kristaurik _________________ !

Ez dago kristaurik hori ulertuko duenik!

Onartu beharra dago produktu asko eta asko telebistak saltzen dituela bere zulotxotik.
Nola ukatu _____________________________________________________________!

Nola ukatu produktu asko eta asko telebistak saltzen dituela bere zulotxotik!

Hain azkar etsita, ez dakit ba zeure...