Vocabulario Xeográfico Galego: Definicións e Etimoloxías

Vocabulario Xeográfico Galego

A continuación, preséntase unha corrección e mellora do texto orixinal, organizando os termos xeográficos galegos coas súas definicións e etimoloxías.

A

Agra: (Lat. Agra “campos”). Extensión grande de labradío, dividida en leiras que pertencen a varios donos. Diminutivo: agrela.

Avesío: 1. Dise do lugar ou do terreo onde dá a sombra; sombrío, sombrizo. 2. Lugar xeralmente frío. Sin.: Xebreiro (umbría).

B

Belvís: (Belvedere). Lugar alto ou ben situado para observar ou para contemplar unha paisaxe. Sin.: miradoiro.

Bocarribeira: 1. Zona xeográfica comprendida entre a ribeira do mar ou dun río e un monte. 2. Aba dun monte que descende até un val ou un río.

Bouza: (Lat. Baltea, plural neutro de balteus “que cingue”). 1. Terreo que está a monte e cheo de mato; poula. 2. Terreo que está a monte e que se cava para cultivalo.

C

Camposa: (De campo = Lat. Campu(m)). Lugar desarborado no que medran as herbas espontaneamente. Sin.: campela, campaza, campeira, campizo, campón, campía, campío.

Canle: (Lat. canale). Calquera condución de auga; cal, caldeira, caldeirón, canal, quenlla.

Cavorco: (Lat. cavu(m) “oco”). 1. Depresión ou valgada profunda. 2. Camiño fondo entre montañas, por onde corre un regato. Cast.: Barranco, Fr.: ravin, In.: gully.

Chaira: (Do lat. Planus “plano”). Extensión considerable de terreo chan, sen elevacións. Sin.: planicie.

Chantado: (Lat. plantare). Valado de chantos (pedras espetadas na terra en posición vertical) para facer valados; chanta, chanteiro, chanto, entosta.

Cordal: (De corda = Lat. Chorda(m)). Grupo de montañas enlazadas. Sin.: cadea, cordilleira, serra.

Corredoira: (De correr). 1. Camiño de carro estreito e fondo que discorre entre valados; congostra. 2. Camiño fondo e estreito; quella.

Corga: (De corgo = Lat. Hisp. Corrug(m)). 1. Camiño de carro máis fondo có terreo que o rodea. Sin.: congostra, corredoira. 2. Zona moi pendente dun camiño ou dun terreo. 3. Pequeno curso de auga que vai por unha depresión do terreo, formado pola unión de varios regatos que baixan do monte. Sin.: Córrego.

Cortiña: (De corte). Terreo próximo á casa de labranza destinado ao cultivo de legumes e cereais. P. ext. Calquera terra de boa calidade.

Cumio: (Lat. Culmen). Cima, parte máis elevada dunha montaña. Sin.: Cotarelo, coto, cumio, curuto, petouto, pico, picota, picouto. Cast.: cumbre, Fr.: cime, In.: top.

D

Devesa: (Lat. defensa(m) “prohibición”). Terreo acoutado e poboado con árbores autóctonas, destinado xeralmente a pastos ou a leña. Cast.: dehesa, Fr.: pâturage, In.: pasture.

E

Encoro: (De encorar). 1. Cantidade ou volume de auga almacenada nunha presa; encalco. 2. Muro, dique que impide o paso da auga e fai subir o nivel.

Espenuca: (Lat. spelunca(m)). Cavidade natural profunda, aberta nunha montaña. Sin.: Cova, caverna, gruta. Cast.: gruta, Fr.: grotte, In.: grotto. (Tamén se indica: Sin.: cova, gruta. Cast.: espelunca, Fr.: grotte, In.: cave).

Fervenza: (De ferver: lat. fervere). Caída de auga desde certa altura provocada polo desnivel existente na canle dun río; cachoeira, cachón, cadoiro, callón, cachoeira, cachofeiro, freixa, pincheira, ruxida, ruxidoira, salto, seimeira. Cast.: cascada, Fr.: cascade, In.: waterfall.

Freita: (Lat. fracta: frangere: romper). 1. Corte ou depresión no terreo. 2. Valgada, barranco. 3. Corremento de terras provocado pola chuvia ou outra circunstancia.

Fraga: (Lat. fraga, pl. de fragum/fragosus “fragoso”). 1. Terreo con todo tipo de árbores nacidas espontaneamente e mato espeso. 2. Penedía ou crebada fragosa. 3. Pedra dura e enterrada cuxa superficie asoma.

G

Gándara: (Do celt. Ganda “pendente rochosa”). Terreo areoso, húmido e pouco produtivo.

I

Insua: (Lat. insula). Pequena illa no curso dun río. Cast.: ínsula.

M

Muradella: (Lat. muru). Construción de pedras, terróns, etc. que cerran un espazo.

O

Outeiro: (Lat. altariu(m): altus). 1. Pequena elevación do terreo, illada e de pouca extensión que domina un certo terreo chan. SIN.: cerro, cómaro, comareiro, cómbaro, cuíña, lomba, outarelo. 2. Pedra ou rocha de dimensións considerables, xeralmente de forma arredondada, que sobresae na terra. Cast.: otero, colina; Fr.: colline, In.: hill.

P

Pedregal: (De pedra). Lugar cheo de pedras; lareiro, pedral, pedregueira, pedreira.

Penedo: (De pena). Pedra grande que sobresae da superficie da terra ou do mar; pena.

R

Regueiro: (De rego). Curso de auga pouco abundante; regacho, regato, rego, regueira.

Ribeira: (Lat. riparia). 1. Beira do río, dunha ría ou do mar. 2. Terra baixa próxima a un río; veiga.

S

Seara: (Prob. celt. *senara “campo que se labra á parte”). 1. Extensión grande de terras de cultivo, cerradas cun valado exterior, e de propiedade colectiva; agra, senra. 2. Monte cavado onde se sementa o trigo; estivada, roza, senra.

Souto: (Lat. saltu). 1. Terreo poboado de castiñeiros; castañal, castiñeira. 2. Terreo poboado de árbores, en especial de carballos e castiñeiros.

T

Teso: (Lat. Vg. Tesu). 1. Monte alto e bravo. 2. Monte de cume alongado.

Touza: (Prerrom. *taucia “cepo”). 1. Monte poboado de carballos. 2. Cepa que queda dunha árbore despois de ser cortada; touceira. 3. Terreo sen cultivar que está cheo de mato; bouza, poula, touceira. 4. Conxunto de peixes dunha mesma especie que viven ou se desprazan xuntos; banco, bandada, cardume, manda (Pl.). 5. Rochas esparexidas pola praia.

V

Val: (Lat. valle). Depresión alongada inclinada cara ao mar e entre montañas.