Santo Agustinen ideiak: Askatasuna, gaitza eta zoriontasuna

Askatasuna eta gaitzaren arazoa

Gaitzaren problema honela formulatu daiteke: mundua Jainkoak sortua bada eta Jainkoa ahalguztiduna, oro jakina eta erabat ona bada, nola azal daiteke gaitza egotea munduan?

Gaitz mota eta Agustinen ikuspegia

Agustinek bi gaitz mota bereizten ditu: gaitz moralak eta gaitz fisikoak. Agustinek gaitzaren problemari buruz neoplatonismoaren erantzuna onartzen zuen: gaitza ez da zerbait positiboa; beraz, Jainkoak ez zuen gaitzarik sortu izatez, baizik eta izaki ustel eta aldakorrek sortzen dituzten gaitzak. Izaki horiek onak dira, baina erabat inperfektuak; horregatik datoz gaitzak.

Askatasunaren eta moralaren lotura

Gaitz moralen erantzukizuna azaltzeko Agustinen ideia antropologikoetara jo behar dugu: giza askatasunari buruzko iritzia oso lotuta dago gaitzaren problemarekin. S. Agustinentzat, askatasuna eta aukeramena ez dira sinonimoak. Bere ustez, askatasuna gizakiaren ezaugarri garrantzitsuenetako bat da: gizakia gizakia da aukeramena duelako.

S. Agustinen ikuspegi antropologikoa pesimista da: gizakia naturatik erori den izaki bat dela uste zuen. Gizakiak bere aukeramena gaizki erabili zuen, eta jatorrizko bekatuan Jainkoa aukeratu beharrean bere baino apalagoak diren ondasunak aukeratu zituen; horrek bere naturaren aurka egiten zuen eta askatasuna galtzea eragin zuen.

Gizakia bere kabuz ezin da altxatu egoera horretatik; Jainkoaren grazia behar du. Txarra laguntzarik gabe egiten dugu, baina ona egiteko Jainkoaren laguntza behar da. Beraz, gaitz morala gizakiaren aukeramen txarraren ondorioa da, ez Jainkoaren ekintza zuzena.

Zoriontasuna eta Jainkoa

Hiponako S. Agustinen ikuspegia

Hiponako S. Agustinen kezka nagusia bihotza asetuko zuen egia aurkitzea zen; horrela bakarrik lor daiteke zoriontasuna. Bere ustez, benetako zoriontasuna Egia osoa aurkitzean dago; hau da, egia absolutua, posible diren egia guztiei zentzua ematen diona: Jainkoa.

Antropologia eta zoriontasuna

Agustinek zoriontasunari buruzko bere ideia ulertzeko, bere antropologia-ikuspegia azaldu behar da: hau sorkuntzaren kontakizunarekin (Genesis) eta platonismoaren dualismoaren ereduekin lotuta dago. Gizakia bi substantzia desberdinez osatuta dagoela uste zuen: arima eta gorputza; eta arimak dauka lehentasuna. Arima zatirik inmateriala da eta hilezkortasunaren froga dela ikusten zuen.

Jainkoak bere irudi eta antzekoa egin zuen gizakia, askatasuna eman ziolako. Gizakia sorkuntzaren gailurra da, eta naturaz jainkoarenganako joera du. Jainkoari maite eta zerbitzatzeko agindua eman zion gizakiari; horregatik gizakiak, naturaz, berez bilatzen duen zoriontasuna bakarrik Jainkoan ase daiteke.

Zoriontasunaren kontzeptua eta bertuteak

Zoriontasunaren kontzeptua Bizitza zoriontsuaz liburuan azaltzen digu Agustinek. Gizakiak Jainkoa maitatzen eta zerbitzatzen duenean zoriontsua eta askea da, bere naturaren arabera jokatzen duelako. Horretarako, ondasun iraunkorrak aukeratu behar ditu —hau da, Jainkoaren ideiak diren bertute espiritualak—. Ondasunik iraunkorrena Jainkoa da; harekin zoriontsu bihurtzen da pertsona.

Ondasun galkorrak aukeratzen duena (adibidez, jabegoak, boterea, etab.) aldakorrak dira eta norbait esklabo bihurtzen dute, naturaren kontra jokatzen duelako.

Ondasun iraunkorrak (adibideak)

• Jakintza
• Justizia
• Bertute espiritualak

Laburbilduz, Agustinen arabera, askatasuna eta aukeramena giltzarriak dira gizakiaren izaeraren ulermenean; gaitza, berez, ez da Jainkoaren sortzetik datorrena, baizik eta izaki inperfektuen aukeramen txarren ondorioa. Zoriontasuna, berriz, Jainkoarekiko harreman egiazko eta askearen barruan aurkitzen da.