Antzinako Greziar Filosofiaren Garaiak: Historia eta Pentsalariak

Antzinako Greziar Filosofia mendebaldeko filosofiaren jaiotzatik, filosofo presokratikoekin hasi eta filosofia helenistikora arte doan filosofiaren historiaren garaiari deritzo, hau da, K.a. VI. mendetik K.a. 30. urtera arteko aldiari. Zenbaitetan filosofia klasikoa edo antzinako filosofia ere deitzen zaio, pentsamendu erromatarra azken aldi horretan sar daitekeen arren.

Greziar filosofia tradizionalki lau garaitan banatzen da:

• Garai Kosmologikoa: kosmosa da aztergai nagusia.
• Garai Antropologikoa: Natura alde batera utzita, etika eta politika bihurtuko dira beren azterketen erdigune.
• Garai Ontologikoa: Lehen filosofo sistematikoen agerpenarekin (Platon eta Aristoteles) dena ulertzen eta azaltzen duten azalpenak agertzen hasiko dira.
• Garai Helenistikoa: Eskola ezberdinen jaiotza, helenismoaren sinkretismoaren ondorioz.

Filosofiaren sorrera

Filosofiaren sorrera Grezian k.a. VI. mendean kokatzen da. Bere jatorri historikoak eta etimologikoak kontuan hartuta, "jakituriaren maitasuna" dugu filosofia, eta, beraz, jakituria da filosofoen helburua. Hitzaren etimologia honakoa litzateke:

• filo → amodioa edo maitasuna da grekoz.
• sofia (sophie) → jakintza edo jakituria.

Horregatik, filosofia jakituriaren maitasun gisa azal daiteke.

Filosofiaren jatorria gizakiak azalpen mitikoak alde batera utzi eta horien ordez azalpen logikoak erabiltzen hasi zenean dago. Azalpen mitikoan jainkoak dira gauza guztien zergatia edo kausa, eta azalpen logikoan, berriz, natura behatu eta ondorio logikoak ateratzen dira. Garai horretan Grezian pentsamendu aldaketa bat gertatu zen. Ordura arte indarrean zeuden azalpen mitikoak kritikatu eta garaiko jakintsuek logosa erabiltzen hasi ziren.

Garai Kosmologikoa: Filosofo aurresokratikoak

Garai honetan filosofoek kosmosa dute aztergai. Kosmosak naturaren osotasuna adierazten du, non gertatzen diren gertaera naturalak lege unibertsal baten araberakoak diren. Hau da, naturan gauzak ez dira nolanahi gertatzen; badago harmonia bat, izan ere lege naturalek agintzen eta zuzentzen baitituzte naturan gertatzen diren aldaketa guztiak. Horregatik, lehenengo filosofoak fisikoak ziren, beraien aztergai nagusia natura baitzen.

Garai honetako filosofoen helburua naturaren arjea bilatzea izan zen, naturaren printzipio materiala, nondik izaki bizidun guztiak sortzen diren, bera iraunkorra izanik. Baina filosofo guztiak ez ziren ados jarri arjea zein izan zitekeen definitzerakoan. Filosofo bakoitzak erantzun desberdinak eman zituen:

• Monistak

Filosofo hauek arjea bakar bat dagoela esaten dute.

• Tales → ura
• Anaximandros → apeiron (formarik gabeko materia)
• Anaximenes → airea
• Heraklito → sua / naturako osagaien elkarren oposaketa

• Pluralistak

Filosofo hauek, ordea, arjea bat baino gehiago dagoela esaten dute.

• Anaxagoras → haziak
• Enpedokles → ura, haizea, sua eta lurra
• Atomistak (Demokrito) → atomoak

Garai Antropologikoa

K.a. V. mendean greziar filosofian norabidea aldatzen da, norabide antropologikoa hartuz. Garai honetan filosofoek beste aztergai bat izango dute: gizakia. Harrezkero, ez dira hainbeste kezkatuko kanpoko naturaz, gizakiaren barneko izaeraz baizik, eta hiru izango dira horren inguruan landuko dituzten arloak:

• 1. Antropologia → Zer eta nolakoa da gizakia?
• 2. Etika → Nola jokatu behar du gizakiak zoriontasuna lortzeko?
• 3. Politika → Nola antolatu behar da gizartea gizakien arteko harremanak zuzenak izan daitezen?

Garai honetan sofistak, Sokrates, Platon eta Aristoteles ditugu filosofo garrantzitsuenak.

Sofistak

"Sofista" hitzak trebea, maisua eta jakintsua esan nahi du. Eristika zen beren trebetasuna, hau da, ondo hitz egiteko trebezia (oratoria). Irakasle profesionalak ziren eta diru truke irakasten zuten filosofo talde gisa defini daitezke.

Sofisten irakaskuntzaren xedea politikoa zen; hots, asanblada demokratikoetan parte hartu ahal izateko garrantzi handikoa zen jendaurrean ondo hitz egiten jakitea, diskurtso erakargarriak egiten jakitea, eta hori zen sofisten irakaskuntza.

Sofistek gazteei irakasten zieten politikan parte har zezaten, eta horregatik beraiek hezitako gazteak "demagogoak" bihurtu ziren (herritarren engainatzaileak). Sokratesen ustez, oso kaltegarriak izan ziren atenastar demokraziarentzat, atenastar demokrazia suntsitu baitzuten.

Bi sofista izan ziren garrantzitsuenak:

• Protagoras
• Gorgias

Garai Ontologikoa: Platon eta Aristoteles

Bizitza eta obra

Logika

Metafisika

Errealitateaz edo izakiaz arduratzen den zientzia da. Hiru azpiatal ditu:

• Kosmologia
• Psikologia
• Teologia

Aristotelesen ikasleak

Garai Helenistikoa

Epikureismoa

Estoizismoa

Eszeptizismoa

Ondarea