Platonen Filosofia: Bizitza, Ontologia eta Ezagutza Teoria

PLATON? BIZITZA? Sokratesen ikaslea eta Aristotelesen irakaslea. Politikarako saletasuna Sokratesen heriotzak sortu zion. Demokraziak Sokrates zigortu, horregatik Platonen filosofiaren helburua sistema politiko justu bat sortzea da. Platonen ustez, sistema politiko baten helburua hiritarren zoriontsua izan behar dela da. Horretarako, errealitatea aztertu zuen: metafisika (gizartearen teoria), antropologia (gizakiari buruzko teoria), epistemologia (ezagutzari buruzko teoria) eta etika. Honen emaitza bere proposatutako sistema politikoa da. Hau saiatu zuen Sirakusan, Siriako hirian. Platonen eragin gehiena Sokratesengandik jaso zuen, ideien unibertsaltasuna eta ezagutzaren arrazoimenezko teoria. Pitagorasengandik matematika jaso zuen, eta esaten da Heraklito eta Parmenidesen arteko sintesia egin zuela. Lehenak errealitatea etengabe aldatzen den zerbait dela esaten du, eta aldaketa horiek errealitate berak sortzen ditu. Izatearen ezaugarriak Parmenidesen ustez algaitza perfektua eta infinitua dira. Metafisikaren teorian bien ideiak azpimarratzen dira: ONTOLOGIA? Pentsamendu mitikoek indar handia dute eta ez da adatuko egun batetik bestera. Pentsamendua arrazoimenean oinarritu arren, metaforaz, mitoaz eta alegoriaz oinarrituko da teoriak azaltzeko. Estatuaren oinarriak, legeak eta legeen legitimazioa, bere izaera absolutuan oinarritzen da. Platon saiatuko da Periklesen erlatibitatea deuseztatzen eta balore absolutuak esartzen. Bi errealitate bereiztu: errealitate materiala? Entregabe aldatzen ari dena, mundu sentigarria, izaki naturalen eta objektuen mundua. Ezaugarriak: aldakorra, imperfektua eta hilkorra. Errealtate adigarria? Arrazoimenaren bidez huteman daitekeen mundua, ideiek osatua. Ezaugarriak: perfektua, aldagaitza eta hilezkorra. Biak onartzen ditu, baina lehentasuna ematen dio adigarriari. Esaten du ideiak osatzen dutela benetako mundua, mundu fisikoko gauzek berriz existitzen direla ideiengatik. Horrexegatik, Platonen ontologia Parmenidesen eta Heraklitoren arteko sintesia dela esaten da. Zer dira ideiak? Ez dira adimenak sortutako kontzeptuak, baizik eta berezko errealitate daukatena, objekturik errealenak dira. Idei guztien gainetik ongiaren ideia dago, eguzkiarekin alderatzen du, eguzkiak mundu fisikoa argitzen duelako. Lehendabizi gauza naturalei eta objektuei buruzko ideiak daude, ondoren idei matematikoak eta geometrikoak, eta goialdean idei moral eta etikoak.

EZAGUTZAREN TEORIA? Errealitate sentigarria etengabe mugimenduan eta aldaketan dagoenez, Platonek ondorioztatzen du objektu sentigarri buruzko benetako ezagutza ez dagoela. Ezagutza ez dagokio errealitate sentigarriari, errealitate adigarriari baizik. Zientzia ez da objektu materialisten ezagutza ideiena baizik, errealitate iraunkor, aldaezin eta hilezkorra buruzko ezagutza da zientzia. 2 Ezagutza maila: Iritzia (doxa)? Ez da benetako ezagutza. Objektu naturalei buruz sentzumenen bidez jasotzen duguna da. Zientzia (episteme)? Benetako ezagutza da. Arrazoimenaren bidez hautematen duguna ideiei buruz. Arima arrazionala ideien munduan bizi da, ideiak bezala hilezkorrak delako, horregatik ezagutzen ditu ideiak. Arima gorputz betean pizten denean ideien munduan ezagututakoa ahazten du, mundu sentigarriko gauzetara jotzen duelako (plazerra, nagia, etab). Hezkuntzaren bidez, arima gorputzetik askatu eta benetako munduaren ezagutzan trebatu behar da. Platonek esango du "ezagutza gogoratzea da". Hezkuntza prozesu luze bat da, eta prozesu horrek igoera bat irudikatzen du ez jakintasunetik ezagutzara doan egoera intelektuala, azken helburua ongiaren eta ideien arteko ezagutza da. Igoera honetan gorputz hezkuntza, matematika eta dialektika (ideien arteko harremana) izango dira. ANTROPOLOGIA? Dualista da. 2 Osagai: gorputza eta arima. Gorputza? Materiala eta ustelkorra (mundu sentigarriari dagokio). Gorputza arimaren espetxea da, arimaren bizimodua oztopatzen duena. A. Arrazionala? Burua? Zuzentasuna? Filosofo errge. // A. Oldalkorra? Bularra? Adorea? Gerlariak. // A. Kitzikakorra? Gerrialdea? Neurritasuna? Langileak. // Gizakion arima hiru atal ditu, alde bakoitza gorpautzaren atal batekin lotzen du eta landu ezkero bertute bat egokitzen dio. Pertsona guztiengan arima eta bertute hauek ez daude proportzio berean banatuta, batzuengan arima arrazionala nabarmenduko da, beste batzuengan beste arima bat, eta horren araberakoa izango da bizitza. Gizartean funtzioa bere arimaren funtsezkoa izango da. Orden hau errespetatuz, zoriontasuna eta justizia egongo dira. Arima prestatuak hazkuntzaren bidez prestatuko dira gerlari izateko, ondoren gerlarietatik onenak eta erakusten dutenak guztien interesa, beraien interesaren gainetik jartzeko gaitasuna dutela, jarraituko dute prestatzen filosofo errege izateko. Behin ona heldu, uko egingo diote familiari izateari eta ondasunei, eta bizitza emango dute gobernatzen.