Plaka litosferikoak

Definitu

:
Populazio edo sistema batean pilatutako materia organikoaren kantitatea da.

Klimax egoera

Ekosistema batean amaierako agoera idealari deritzo.

Erliebea:

Lurraren gainazalaren itxura da. Elementu biotikoak alde batera utzita.

Izurriteak

Espezie bati izurri deritzo, populazioaren orekari eragiten badio, eta bat-batean hazten bada eta ekosistema eta beste izaki bizidunengan kaltea badu.

Argazkiak

Haizea harea darama berarekin. Harrien gainazala lixatzen du. - Lur lehorreko eremutan eta laudara gutxiko eremutan higadura handia sortzen du.

Karkabak:-

Lurrean ildo sakonak sortzen dira. Errezago sortzen dira lurreko materialak oso hauskorrak badira, malda gogorra bada eta landarekin ez badago. - Karkabak uharren harrera-arroetan sortzen dira.

Azal ezazu ekosistemetan nola gertatzen den energia fluxua

Energia fluxua noranzko bakarreko prozesu irekia da. Ekosistema batean sortzen den energia eguzkirik dator. Energia harren zati bat fotosintesia egiteko erabiltzen dute, eta argi energia, energia imika bihurtzen dute. Energia kimiko hori pilatzean materia organiko bihurtzen da. Eta elikaduraren bidez beste maila trofikoetara pasatzen dira. Maila bakoitzean materia organikoa hasteko, prozesu metabolikoetarako edo arnasketan askatzen dira. Maila batetik bestera energiaren %10 jasotzen da.

Marraztu karbonoaren zikloa eta azal ezazu

Karbonoaren zikloa:

Karbonoa izaki bizidunen funtzezko elementu bat da, zelula guztietan ageri baita (CO2 gisa.). -Ekoizleek CO2 hartu eta materia organikoan bihurtzen dute. Materia horretan CO2 dago, eta beste mailetara elikaduaren bidez pasatzen da. Eta guztien hondakin organikoak deskonposatzaileek mailara pasatzen dira. - Arnasketa zelularraren bidez ekoizleek, kontsumitzaileek eta deskonposatzaileek materia organikoa erabili eta CO2 askatzen dute. -Izaki bizidunen hondakinen zati bat lurpean metatzen da eta denborarekin erregai fosilak sortzen dira. -Erregai fosilen erreketaren fabrikek CO2 askatzen dute. -Zenbait itsas organismoak CO2 erabiltzen dute oskolak egiteko. Gero askol horien hondakinak metatu eta kareharri bihurtzen dira. (CO2 erreserbarik handienak.).-Sumendiak CO2 askatzen dute.

Erliebea aldatu eta modelatzen dituzten prozesu geologikoak definitu:

4 Dira:

1-. Meteorizazioa

Ingurumen-agenteen eraginez, harriak disgregatu egiten dira. Harriak hautsi eta aldatu dira beren mineralak.

2-. Higadura:

Materialak eramaten dituzte. Prozesu horren ondorioz, erliebeak higatu dira eta paisaiak, modelatu dira.

3-.Garraioa:

Agente geologikoek materialak eramaten dituzte. Batzuetan, talde luzeetan garraiatzen dituzte. Materialak zatitzen jarraitzen dute eta zatiek aldatzen.

4-. Sedimentazioa:

Materialak metatu egiten dira. Eremu beeratuetan. Arro sedimentario eremu horiei deritze.

Zer da segida ekologiko bat? Zein da lehen eta bigarren mailako segiden arteko desberdintasuna? -

:
Ekosisteman, aldaketen sekuentzia bat da. Barruko dinamikaren eraginez. -

Lehen eta bigarren mailako segidak. Lehen mailako segida:

Leku bat ez dago kolonizatuta izaki bizidunengandik eta lurzorua ez dago osatuta. Adibidez: Sumendi- uhartean edo glaziar batean.

Bigarren mailako segida

Leku horretan lehen izaki bizidunak zeuden eta desagertu ziren. Adibidez: Baso- mozketa baten, uholde baten eta lehorte baten ondaren gertatzen da.

Baliabide mugatuak dituen populazio baten hazkundea nolakoa izango da? Erregulatzen al da? Zergatik?

Populazioa esponentzialki handitzen da. Ingurumen- erresistentzialki hazkundea gelditzen duen arte. Populazioa poliki-poliki handitzen da eta iraunkor gelditzen da. Bai, erregulatzen da.

K: Ekosistemaren edukiera- ahalmen: Balio bat da. Balio horrek azaltzen du: populazioaren gorabeherak, populazioaren hazkundea agonkorra dela eta orekan dagoela.

Egin taula bat itsaso,glaziar eta ibaien arteko desberdintasunak adieraziz higadura, garraio eta sedimentazioari dagokienez.

Itsasoa:

-
Kostan higadura iraunkorra egiten dute osatuek. -Bi higadura- prozesu: · labarraren atzerapena. · Materialen garbiketa.

Garraioa

- Itsaslasterrek harea kostak zehar garraitzen dute.

Sedimentazioa

- Eremu babestuetaraino. - Erliebe hauek sortzen dira: · Hondartzak. · Tonboloak eta geziak.

Glaziarra:

Glaziarra izotz masa handia da. - Glaziarrek lurra higatu dira. - Glaziar- mihiak osatzen dira. Higadura forma bereziak. -

U itxurako haranak

- Gehiegizko indusketako eremua.

Garraioa:

Glaziarra pisuaren eraginez mugitzen da. - Glaziarrek garraio egiten dute lur- eremu lauak eta aldapan gara.

Sedimentazio:

Glaziarreko sedimentazioak "tillak" sortzen ditu. Hauek dira klasto- metaketak. - Morrenak dira metaketa arruntenak.

Ibaia:

Higaduraren bidez, masak birbanatu egiten dira, kontinenteak pisua galtzen du. Erliebea igo egiten da. - Bi mota daude: - Muino lekukoak. - Terrazak.

Garraioa:

Ibaiek sedimentoak, hau da, klastoak, garraitzen dituzte eta mineral aldatu egiten dituzte.

Sedimentazioa:

Ibilbidean zehar klastoen antolaketa aurkitzen dugu. - Adibidez: handiko klastoak, harea eta lohia eta beheko zatietan, lohiak eta buztinak.

Sedimentazioa

- Eremu babestuetaraino. - Erliebe hauek sortzen dira: · Hondartzak. · Tonboloak eta geziak.

Glaziarra:

Glaziarra izotz masa handia da. - Glaziarrek lurra higatu dira. - Glaziar- mihiak osatzen dira. Higadura forma bereziak. - U itxurako haranak. - Gehiegizko indusketako eremua.

Garraioa:

Glaziarra pisuaren eraginez mugitzen da. - Glaziarrek garraio egiten dute lur- eremu lauak eta aldapan gara.

Sedimentazio:

Glaziarreko sedimentazioak "tillak" sortzen ditu. Hauek dira klasto- metaketak. - Morrenak dira metaketa arruntenak.

Ibaia:

Higaduraren bidez, masak birbanatu egiten dira, kontinenteak pisua galtzen du. Erliebea igo egiten da. - Bi mota daude: - Muino lekukoak. - Terrazak.

Garraioa:

Ibaiek sedimentoak, hau da, klastoak, garraitzen dituzte eta mineral aldatu egiten dituzte.

Sedimentazioa:

Ibilbidean zehar klastoen antolaketa aurkitzen dugu. - Adibidez: handiko klastoak, harea eta lohia eta beheko zatietan, lohiak eta buztinak.

1.- Egin lurraren geruzak azaltzen dituen irudi bat eta eman geruza bakoitzaren ezaugarri nagusiak

3 geruza nagusi sortuz
:Lurrazala (harrien geruza mehea).

Mantua

Nukleoa (burdinez osatuta).

1.-Lurrazala

Lodiera (0-70 km).Bi zatitan banatuta. Materialak eta ezaugarriak: mehea,solidoa,harritsua.(granitoz eta basaltoz).

Azal kontinentala:

kontinente masez osatuta. Harri sendimentarioz,granitoz eta sedimentoz estalita.

Azal ozeanikoa

10 km-ko lodiera ozeanoaren hondoez osatuta.Basaltoz eratuta.Dentsoagoa da.

2.-Mantua

Lodiera (70-2900 km),bi zatitan banatuta,materialak eta ezaugarriak,harritsua. Goi-

mantua

Peridotitaz osatuta (mineral nagusia:olibinoa).Behe-mantua:Presio altuak peridotiten mineralak trinkatzen ditu ondorioz dentsitatea handiagoa.

3.-Nukleoa

Lodiera (2900-6370 km), bi zatitan banatuta. Materialak eta ezaugarriak

:Kanpo-nukeoa

Likido-egoeran dago.(uraren jariakortasuna) konbekzio korrente indartsuak lurraren eremu magnetikoa.

Barne-nukleoa

Solido egoeran dago.

2.- Zein da gradiente geotermikoa?Zein da lurraren beroaren jatorria?-
Lurraren barualderantz tenperatura handitzea.30ºC 1 km-ko (ez da konstantea).Eremu batzuk hotzak dira.Beste eremu batzuk beroak dira.

-Eragilea

Lurraren barruko beroa, hondar-beroa.-

3 prozesu (elementu):1.-meteoritoak

Beste lekuetatik erori ziren.
2.-Partikula erradiaktiboak:
elektroiak-neutroiak.

3.-Materia dentsitate handiagoekin

Adibidez, buztina.

3.- Zein dira konbekzio korrenteak?Azaldu non eta zergatik gertatzen diren

Konbekzio korrenteak:

goiko korrenteak eta beheko korrenteak. Lurra barruko energia termika daukatelako sortzen dira.Bi motakoak dira:Goiko korrenteak eta Beheko korrenteak.

Non daude

Mantoan eta nukleoan. -Metalezko nukleoa harrizko mantoa baino dentsoagoa da, haien artean ez dira nahasten, nahiz eta konbentzioan daude.

Zergatik

Konbekzio korrenteak. Barruko likidoa desegonkorra bihurtzen denean gertatzen dira. Goiko likidoak beheko likidoak baino dentsitate handiagoa dauka. Beheko zatia berotzen denean, konbekzio korrenteak gertatzen dira.

2.- Zein da gradiente geotermikoa?Zein da lurraren beroaren jatorria?-
Lurraren barualderantz tenperatura handitzea.30ºC 1 km-ko (ez da konstantea).Eremu batzuk hotzak dira.Beste eremu batzuk beroak dira.

-Eragilea

Lurraren barruko beroa, hondar-beroa.-

3 prozesu (elementu):1.-meteoritoak

Beste lekuetatik erori ziren.
2.-Partikula erradiaktiboak:
elektroiak-neutroiak.

3.-Materia dentsitate handiagoekin

Adibidez, buztina.

3.- Zein dira konbekzio korrenteak?Azaldu non eta zergatik gertatzen diren

Konbekzio korrenteak:

goiko korrenteak eta beheko korrenteak. Lurra barruko energia termika daukatelako sortzen dira.Bi motakoak dira:Goiko korrenteak eta Beheko korrenteak.

Non daude

Mantoan eta nukleoan. -Metalezko nukleoa harrizko mantoa baino dentsoagoa da, haien artean ez dira nahasten, nahiz eta konbentzioan daude.

Zergatik

Konbekzio korrenteak. Barruko likidoa desegonkorra bihurtzen denean gertatzen dira. Goiko likidoak beheko likidoak baino dentsitate handiagoa dauka. Beheko zatia berotzen denean, konbekzio korrenteak gertatzen dira.

4.- Zer dira litosfera?Plaka litosferikoa?Azaldu plaka litosferiko motak eta adibideak

Litosfera:

Litosfera geruza mistoa da, goi-mantuaren kanpoaldeko zatia eta lurrazala sortzen duten multzo zurrunaz osatuta.

Bi litosfera mota

Litosfera kontinentala eta litosfera ozeanikoa.-

Litosfera kontinentala

Azal kontinentala+goi mantua.
-Litosfera ozeanikoa:
azal ozeanikoa+goi mantua. Litosfera bloke handitan zatitzen da: plaka litosferikoak.

-Plaka litosferikoak: 3 mota:

plaka ozeanikoak, plaka kontinentalak eta plaka mistoak.

1.- Plaka ozeanikoak

Litosfera ozeanikoz osatuta (Bareko, Cocoseko eta Nazkako plaka).

2.- Plaka kontinentalak

Litosfera kontinentalez osatuta (Arabiako plaka).

3.-

Plaka mistoak:

handienak dira, plaka ozeanikoz eta kontinentalez osatutal. Ia lurraren gainazal osoa 7 plaka misto handiz osatuta: Ipar Amerika, Hego Amerika, Afrika, Eurasia, Ozeano Barekoa, Antartida eta Australiakoa.

5.- Azaldu irudi baten laguntzaz subdukzio eremuak (non gertatzen diren, zein prozesu ematen diren, zein egitura eratzen diren).
-

Subdukzio eremuak:

Ertz suntsitzaileak. Plaka ozeaniko bat, ozeaniko zein kontinentala izan daitekeen plaka baten azpian hondoratzen ari den eremua.
Ertz konbergenteak dira.

Non:

Subdukzio eremutan litosfera ozeanikoa tolesten da eta mantoan sartzen da. Horregatik, eremu hauetan litosfera ozeanikoa suntsitzen da.

Zein prozesu:

Litosfera ozeaniko berria sortzen da.-Sismokotasun handia- Magmatismo handia. -Metamorfismo handia.

Zein egitura:

Gaineko litosferaren arabera: 1.- mendikate bolkanikoak edo 2.- uharte arkuak.