Moralaren funts motak: autonomia eta erantzukizuna

Moralaren funts motak

Moralaren funts motak — gizaki orok justifikatuta dagoena; hau da, gizakia gauzatzeko mesedegarria dena eta bizitza zoriontsu egiten duena onartzen du. Merezi duelako. Horregatik, horretarako hartuta dagoena bere ekintzen helburu bihurtzen da.

Jainkoa

Jainkoa — giza helburuen funtsa bilatzean, jainkoarengana jotzeak hauxe esan nahi du: jainkoak nahi duena egin behar dela.

Giza natura

Giza natura — gizakiak bere naturak agintzen diona egin behar du. Era berean, funts horrek hainbat arazo planteatzen ditu: desberdintasun kulturalak, sozialak eta generokoak. Galdera da: banakoen gainetik gizakiok partekatzen dugun naturatik existitzen da?

Gizartea

Gizartea — gizakiak bere portaeran gizarteak ezartzen dizkion ohiturak, arauak eta aginduak bete behar ditu. Funtsean, honek ere arazoak sortzen ditu: iraganean beti horrela izateak etorkizunean beti horrela izan behar dela esan nahi ote duen.

Nahimena

Nahimena — gizakiak bere nahimenak esaten diona bete behar du; beraz, kasu honetan nahimenak funtsatzen du morala. Nahimenaren funts horrek galdetzen du: nor da erabakia hartzeko gaitasuna duen subjektua?

Autonomia eta heteronomia

"Autono", "hetero" eta "autos" hitzek esanahi desberdinak dituzte: autos norbera esan nahi du, eta heteros bestea. Nomos hitzak arau edo legea adierazten du; autonomia hitzak gaitasun propioa edo berezkoa adierazten du.

Kant-en ustez, benetako morala autonomoa da, eta ez heteronomoa. Morala autonomoa da errealitatearen independentziaz; moralak ez baitu kanpoko helbururik ez etekinik ateratzeko, ezta zigorrik ekiditeko ere. Beraz, morala autonomoa izango da nahimenak bere buruari legea edo araua ematen dionean — hau da, legearen oinarria nahimenaren baitan dagoenean. Aldiz, legearen oinarria nahimenaren baitatik kanpo dagoenean, beste norbaitek edo zerbaitek ematen dionean, orduan heteronomoa da.

Erantzukizuna

Erantzukizuna — erantzulea: egin edo ez egite baten ondorioz pertsona batek kalte fisikoak zein moralak jasotzen baditu, ordaintzeko beharra edo obligazioa sortzen da.

Pertsona bat ekintza batean erantzule izateko hiru baldintza daude:

• Askatasuna — ez egotea beharturik aukera jakin bat hartzera.
• Gutxieneko gaitasuna — egindakoarengatik arrazoiak eta zergatiak emateko gaitasuna izatea.
• Ekintzen ondorioak onartzea — ekintzen eraginez sortzen diren ondorioak onartzea.