Landareen Nutrizioa, Ehunak eta Fotosintesia

Landareen nutrizioa: kormofitoak eta briofitoak

Landare kormofitoen eta briofitoen (protokormofitikoak) nutrizioa:

• Sustraiak - Errizoideak: Lurzoruko gatz mineralak eta H₂O xurgatzea da haien funtzioa.
• Hostoak - Filoideak: Argia hartzea, atmosferako CO₂-a finkatzea eta substantziak garraiatzea da haien funtzioa.
• Zurtoinak - Kauloideak: Landareari eustea eta garraioa bermatzea.

Briofitoak: Ingurune lehorretan baina hezetasun handiko guneetan bizi dira. Nutrizioa difusio bidez egiten dute, ez baitute kutikulurik ez estalkirik. Xurgapena, gas-trukea eta substantzien garraioa azaletik egiten da.

Sustraiaren egitura eta funtzioak

Sustraiak: H₂O-a eta gatz mineralak xurgatzea eta landarea lurzoruan finkatzea da haien funtzio nagusia. Egiturari dagokionez, atal hauek ditu: lepoa, zona ileduna (xurgapen-ileak), luzapen-zona eta kono begetatiboa. Egitura primarioa eta sekundarioa izan ditzake.

• Mineralen xurgapena: Ioi gisa xurgatzen dira, garraio aktiboaren bidez, energia gastatuz.
• Ur-xurgapena: Zona iledunean gertatzen da, energia-gasturik gabe. Caspary zerrendak bidea blokeatzen du, xilemara doazen substantziak erregulatzeko eta landarearentzat kaltegarriak direnak saihesteko.

Garraio-ehunak: xilema eta floema

Xilema

Izerdi gordina garraiatzen du eta landarearen hazkundean osatzen den lehen ehuna da. Xilema sekundarioa sustrai eta zurtoinetan bakarrik agertzen da, euste-mekanikoan funtzio garrantzitsua betez. Zelulak hilda daude. Lau mota nagusi daude:

• Trakeak: Oso eginkorrak, angiospermoen elementu nagusia.
• Trakeidak: Ez hain eginkorrak, ez daude zulatuta.
• Parenkima-zelulak.
• Esklerenkima-zuntzak: Euskarri-funtzioa betetzen dute.

Floema

Zelula biziz osatua dago eta izerdi landua zein beste substantzia batzuk garraiatzen ditu. Bi zelula mota ditu:

• Elementu garraiatzaileak: Liber-hodiak (angiospermoetan) eta zelula kribosoak (gimnospermo eta pteridofitoetan).
• Elementu ez-garraiatzaileak: Zelula laguntzaileak (hodi kribosoak elikatzeko), zelula albuminosoak (zelula kribosoak elikatzeko) eta esklerenkima-zuntzak.

Babes-funtzioa: epidermisa eta peridermisa

Landarea babesteko bi egitura nagusi daude: epidermisa (hazkunde primarioan) eta peridermisa (hazkunde sekundarioan). Endodermisak xilema eta floema babesten ditu.

Peridermisa

Garapen sekundarioa duten organoetan epidermisa ordezkatzen du. Ez da hostoetan eta fruituetan agertzen; sustrai eta zurtoinetan bakarrik. Felogeno meristemotik sortzen da. Felogenoak kanporantz sortzen dituen zelulak suberifikatu eta lignifikatu egiten dira, hiltzean suberra edo kortxoa sortuz. Barrurantz, felodermisa osatzen du.

Bigarren urtetik aurrera, kanpoko zatia ritidoma bihurtzen da (zuhaitzen azala). Peridermisa iragazgaitza denez, gas-trukea ahalbidetzeko lentizelak (arrailak) sortzen dira.

Epidermisa

Landareen kanpoko geruza da. Ez dago sustrai-txanoan, ezta meristemo apikaletan ere. Zelula geruza bakar batez osatuta dago eta zelula epidermikoak, estomak, zelula jariatzaileak eta trikomak (ileak) ditu. Zelulak oso estu daude eta ez dute kloroplastorik. Kutina izeneko substantzia lipidikoa jariatzen dute kutikula iragazgaitza osatzeko.

Uraren garraioa eta gutazioa

• Izerdi gordinaren bidea: Transpirazioak eragindako tentsio negatiboari esker, ura estometatik lurruntzen da eta gorantz doa hostoetarantz, xurgatze-indar baten bidez.
• Gutazioa: Toki hezeetan bizi diren landareek ur-tantak kanporatzen dituzte hosto-ertzetatik, ura likido forman galtzeko prozesua da.

Hostoaren egitura eta funtzioak

Hostoetan transpirazioa eta gas-trukea gertatzen dira. Egitura nagusiak hauek dira:

• Pezioloa: Linboa eta zurtoina elkartzen dituen zatia.
• Linboa: Hosto-orria. Epidermisa (kutikula eta estomekin), mesofiloa eta balda garraiatzaileak (xilema eta floema) ditu.
• Mesofiloa: Oholesi-parenkima (kloroplasto askorekin) eta hutsarte-parenkima (hutsuneekin eta kloroplasto gutxiagorekin) ditu.

Transpirazioa: Ura lurrunduz galtzea da, estometatik. Haizeak, hezetasunak eta tenperaturak eragina dute prozesu honetan.

Gas-trukea: Estometatik (eta lentizeletatik) CO₂ eta O₂ trukatzen dira. Gauez, arnasketa zelularraren bidez O₂ kontsumitu eta CO₂ askatzen dute. Egunez, fotosintesiari esker, prozesua alderantzizkoa da.

Fotosintesia: prozesu energetikoa

Argi-energia energia kimiko bihurtzen da mantenugai organikoak sintetizatzeko. Hostoen mesofiloan gertatzen da, kloroplastoetan.

• Argipeko fasea: Tilakoideen mintzetan gertatzen da. Pigmentuek (klorofila, xantofila) argia xurgatu, ATP sortu eta O₂ askatzen dute.
• Fase iluna: Estroman gertatzen da. CO₂-a finkatu eta produktu organikoak sintetizatzen dira.

Ekuazio kimikoa: 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂

Garrantzia: Kate trofikoen oinarria da, oxigenoa sortzen du eta berotegi-efektua erregulatzen laguntzen du.

Izerdi landua eta translokazioa

Izerdi landua urez, molekula organikoz eta aminoazidoz osatuta dago. Floemako liber-hodien bidez garraiatzen da. Translokazioa ekoizle-organoetatik (azukre soberakina dutenak) kontsumitzaile-organoetara (energia behar dutenak) gertatzen den garraioa da.