Guía completa da lírica galego-portuguesa medieval

Cantiga de amor

Expresa un sentimento amoroso na voz dun home. O ideal do amor cortés é un reflexo dunha relación de vasalaxe na que o namorado actúa como servo da señora.

Campos semánticos

• Loanza á dama: refírese á beleza moral ou física.
• O amor do poeta: mostra o coñecemento das virtudes da dama. O trobador realiza un pacto de vasalaxe e entrégase completamente.
• A reacción da dama: adoita ser negativa.
• A reserva da dama: a señora non quere que o poeta a vexa ou se achegue a ela.
• Coita de amor: pranto do poeta ante o rexeitamento, que pode levar á tolemia ou á morte.

Graos de aproximación

• Fenhedor: susurra pola dama e non se achega.
• Precador: diríxese á dama suplicando polo seu amor.
• Entendedor: amor correspondido.
• Drudo: amante físico.

Forma e recursos

Existen cantigas de refrán (con versos ao final da cobra) e cantigas de mestría (sen refrán). Os recursos inclúen cobras unisonantes, singulares, dobras, ternas, alternadas, capcaudadas, atá-fiinda, fiinda, dobre e mordobre.

Cantigas de escarnio e maldicir

Compostas para criticar. A de escarnio usa a ironía e o dobre sentido, mentres que a de maldicir é directa. Clasifícanse en:

• Temática obscena: maridos cornudos, comportamentos sexuais, etc.
• Sátira de costumes: crítica a grupos sociais.
• Sátiras literarias: burlas entre trobadores.
• Sátira política e moral: queixas sobre a sociedade e a política.

Cantigas de Santa María

Destinadas á loa da Virxe María. Divídense en:

• Cantiga narrativa: conta milagres e a salvación do pecador. Estrutura: introdución, narración e loa.
• Cantiga lírica: alabanzas ás virtudes da Virxe. Estrutura: introdución, refrán e loa.

Están impulsadas por motivacións políticas (prestixio da Corte) e relixiosas (expansión da fe).

O galego na Idade Media

Situación sociolingüística

O galego-portugués foi a lingua de cultura e administración na Península Ibérica. A lírica medieval foi recitada por xograres nas cortes, sendo fundamental para a nobreza.

Galego antigo e Galicia no medievo

O galego antigo falouse en Galicia, norte de Portugal e zonas de Asturias e León. No século XIII consolidouse como lingua de cultura. A partir do século XV, coa oficialización do portugués, o galego sufriu un proceso de desprestixio. A historia de Galicia estivo marcada polo Camiño de Santiago, o feudalismo, o crecemento demográfico dos séculos XII-XIII e as revoltas irmandiñas.

Transmisión da lírica

Cancioneiros principais

• Cancioneiro de Ajuda: 300 cantigas sen nomes de autores.
• Cancioneiro da Biblioteca Nacional de Lisboa: 1560 composicións.
• Cancioneiro da Vaticana: 1200 cantigas.

Outros documentos

Destacan a Tavola Colocciana, o Pergamiño Vindel (Martín Códax), o Pergamiño Sharrer e os Lais da Bretaña.

Ciclos literarios

• Ciclo clásico: Crónica Troiana, Historia Troiana.
• Ciclo artúrico: Livro de José de Arimateia, Merlín, Demanda do Santo Graal.
• Ciclo carolinxio: Os milagres de Santiago, Códice Calixtino.