As vangardas na literatura galega: historia e autores

As vangardas europeas

Nas primeiras décadas do século XX xorden en Europa as vangardas, movementos artísticos que realizaron unha renovación radical da estética, rompendo co tradicional e creando novas formas e linguaxes. No nacemento das vangardas influíron as transformacións sociais, políticas, científicas e tecnolóxicas, que cambiaron a maneira de percibir a realidade.

Malia a diversidade de tendencias vangardistas ou ismos, obsérvanse características comúns:

• A arte non debe imitar a realidade, senón crear unha realidade nova ou interpretala doutra maneira.
• O/a artista debe ter liberdade absoluta, ser orixinal e desbotar as normas e a tradición.
• Proclámase unha arte deshumanizada e unha actitude antisentimental.
• Anóvase a linguaxe poética, empregando léxico do mundo contemporáneo, ruptura das normas da escrita e predominio das imaxes irracionais.

Os autores proclaman os seus principios en manifestos. Os principais movementos de vangarda internacionais son:

• Futurismo: exalta o mundo moderno e industrial nunha linguaxe acorde ao tema.
• Surrealismo: introduce as manifestacións do subconsciente, os soños e os delirios.
• Cubismo: descompón xeometricamente a realidade.
• Creacionismo: variante do cubismo, caracterízase por non imitar a realidade, senón por crear unha realidade nova, un mundo propio (tendencia que segue Manuel Antonio).

Movementos vangardistas galegos

1. Movementos de vangarda enxebre

Non son propiamente vangardistas, senón renovadores da tradición:

• O neotrobadorismo: recreación temática e formal das vellas cantigas medievais. Salientan dous poemarios de 1933: Nao senlleira de Bouza Brey e Cantiga nova que se chama riveira de Álvaro Cunqueiro.
• O imaxinismo ou hilozoísmo: posta ao día da poesía paisaxística. O máximo representante é Amado Carballo, con O galo e Proel.

2. Movementos propiamente vangardistas

Álvaro Cunqueiro

Escribe a principios dos 30 dous poemarios vangardistas:

• Poemas do si e non: influencia surrealista con imaxes arbitrarias.
• Mar ao norde: segue o creacionismo de Manuel Antonio, cun mar abstracto e puro.

Manuel Antonio

O cumio vangardista da xeración acádao o rianxeiro Manuel Antonio, coa obra creacionista De catro a catro (1928). O seu espírito rupturista plásmase no manifesto Máis alá! (escrito con Cibreira).

Características de De catro a catro:

• Imaxismo: sucesión de imaxes irreais e arbitrarias.
• Versolibrismo: abandono da métrica tradicional.
• Estructura: estratos autónomos sen secuencia temporal.
• Tipografía: disposición irregular, uso de maiúsculas e ausencia de signos ortográficos.

Tocante ao contido, non segue a deshumanización da arte; trátase dunha poesía existencial sobre a angustia vital, o paso do tempo e a soidade.

Contexto histórico: As Irmandades da Fala

A partir de 1916, as Irmandades da Fala fomentan a dignificación do galego, o nacionalismo e o agrarismo, influíndo na temática dos poetas da época.

Lírica galega 1900-1936: tendencias

1. Tradicionalista: apego ao galego enxebre e temas costumistas (ex: Antonio Noriega Varela).
2. Tendencia mixta: síntese entre tradición e vangarda (ex: Antón Vilar Ponte, Ramón Cabanillas, Grupo Nós).
3. Vangardista: Luis Amado Carballo, Manuel Antonio e Álvaro Cunqueiro.

A pegada de Federico García Lorca

A súa viaxe a Galicia en 1916 e a súa participación na revista Yunque influíron na literatura galega. Os seus Seis poemas galegos, como o “Madrigal a Cibdá de Santiago”, crean unha ponte entre a vangarda e a tradición literaria do país.