Evolución da cultura e a lingua galega (séculos XX-XXI)

O teatro de finais do século XX e comezos do XXI

A importante recuperación do teatro galego na década dos setenta, coas Mostras de Teatro de Ribadavia, fortalécese nas seguintes. Ademais da consolidación de autores como Manuel Lourenzo ou Roberto Vidal Bolaño, aparecen outros como Cándido Pazó, novas compañías profesionais como Teatro do Morcego, aumentan as edicións de textos teatrais, créase o Centro Dramático Galego e aumentan as posibilidades de formación coa Escola Superior de Arte Dramática. Distinguimos tres fases no teatro actual:

• A profesionalización (1978-1984): grupos emprenden a aventura de facer do teatro a súa profesión, superando a fase de afeccionados. En 1978 Roberto Vidal Bolaño funda o Grupo Antroido. Salienta tamén Sarabela Teatro.
• A institucionalización (1984-1991): créase o Centro Dramático Galego (CDG), hoxe integrado na AGADIC. A creación da Televisión de Galicia axudou á profesionalización e á aparición de novos oficios.
• O desenvolvemento (ata a actualidade): multiplícanse as compañías e en 2005 arrinca a ESAD en Vigo. En 2014, a compañía Chévere recibiu o Premio Nacional de Teatro.

O teatro destes 30 últimos anos é variado, destacando catro liñas: teatro crítico (humor e sátira), teatro lúdico (comedias e musicais), teatro culturalista (personaxes históricos) e teatro experimental. Na xeración dos 80 destacan Xesús Pisón e Miguel Anxo Fernán Vello. Na dos 90, Cándido Pazó e Quico Cadaval.

Xéneros teatrais actuais

1. Microteatro: obras breves en escenarios atípicos.
2. Teatro musical: ex. Galicia caníbal.
3. Teatro infantil: ex. Boas noites, de Paula Carballeira.
4. Teatro de rúa: ex. Troula.
5. Teatro de clown: ex. Pallasos en Rebeldía.
6. Teatro de monicreques: ex. Kukas.

A poesía de finais do XX e comezos do XXI

A poesía socialrealista esmoreceu coa democracia. A publicación en 1976 de Con pólvora e magnolias, de Méndez Ferrín, marcou un novo rumbo que buscaba a beleza formal. Características:

• Colectivos poéticos: Rompente, Colectivo Cravo Fondo, Grupo coruñés, Colectivo Ronseltz e Batallón Literario da Costa da Morte.
• Autores anteriores: Álvaro Cunqueiro, Manuel María, Avilés de Taramancos.
• Poesía feminina: Destaca Pilar Pallarés e a revista A Festa da Palabra Silenciada.
• Tradución e edición: Importancia da tradución (Darío Xoán Cabana) e o auxe de editoriais como Chan da Pólvora.

Evolución xeracional

• Autores dos 80: Ramiro Fonte, Manuel Rivas, Fernán-Vello. Linguaxe coidada, uso de símbolos e culturalismo.
• Autores dos 90: Yolanda Castaño, María do Cebreiro. Linguaxe máis directa, temas sociais e feminismo.
• Autores do novo século: "A nova poesía ten nome de muller" (Olga Novo, Alba Cid).

A prosa de finais do século XX e comezos do XXI

A narrativa foi o xénero privilexiado grazas á oficialización do galego, a proliferación de premios (Blanco Amor, Xerais) e o labor de novas editoriais. Destacan autores como Manuel Rivas, Miguelanxo Prado, Agustín Fernández Paz e Domingo Villar. A narrativa actual destaca pola súa diversidade: novela negra, ciencia ficción, novela gráfica e literatura feminista.

A construción da variedade estándar

O proceso de normalización pasou por varias etapas:

• Galego popular (XIX): uso de dialectalismos e castelanismos.
• Galego enxebrista (Irmandades da Fala): busca da pureza lingüística e arcaísmos.
• Galego protoestándar (1950): fundación de Galaxia e intelectualización do léxico.
• Galego estándar (1982): publicación das normas da RAG.

As interferencias lingüísticas

O contacto entre galego e castelán orixina interferencias que cómpre evitar a nivel fonético, morfolóxico, sintáctico e léxico para manter a personalidade do idioma.

O galego no primeiro terzo do século XX

Destaca a creación da RAG (1906), as Irmandades da Fala (1916) e o grupo Nós. En 1936 aprobouse o Estatuto de Autonomía, truncado pola Guerra Civil.

O galego de 1936 a 1978

Período de represión franquista. A cultura galega mantívose no exilio e, a partir de 1950, coa fundación de Editorial Galaxia. En 1963 nace o Día das Letras Galegas.

O galego de finais do século XX e comezos do XXI

Coa democracia, o galego convértese en lingua oficial (Constitución de 1978, Estatuto de 1981 e Lei de Normalización de 1983). A pesar dos avances, persiste un proceso de castelanización, especialmente nas zonas urbanas e entre a mocidade.

Estereotipos e prexuízos lingüísticos

Aínda existen prexuízos que provocan a "autoxenreira". É fundamental combater a idea de lingua "minoritaria" e promover o uso do galego en todos os ámbitos para garantir a súa supervivencia e prestixio" }.