Giza Anatomia: Hezurrak, Ardatzak eta Planoak

Ardatzak eta Planoak

Ardatza eta Planoa: Definizioak

• Ardatza: irudizko marra bat da, eta giltzadurak haren inguruan egiten dituzte mugimenduak.
• Planoa: ardatzarekiko angelu zuzena egiten duen gainazala da, eta gorputz-atalak bertatik zehar mugitzen dira.
• Jarrera anatomikoa: deskripzio anatomikoak egiteko erabiltzen den jarrera da.

Ardatz motak

• Sagitala: beste bien perpendikularra eta atzealdetik aurrealdera doana.
  • Mugimenduak: abdukzio-adukzioak eta enborrean albo-flexioak egiten dira.
• Zeharkakoa: alde batetik bestera pasatzen dena.
  • Mugimenduak: flexio-estentsioak egiten dira.
• Bertikala: lurrarekiko perpendikularra, gizakia zutik dagoenean.
  • Mugimenduak: zeharkako planoan burutzen dira; ardatz honen inguruan errotazioak egiten dira.

Plano motak

• Plano Sagitala: Gorputzaren erditik pasatzen diren ardatz sagitala eta bertikala ditu, eta horregatik deitzen zaio plano mediosagitala. Bi kontzeptu sortzen ditu:
  • Erdialdea
  • Kanpoaldea edo laterala
• Plano Frontala: kopetarekiko paraleloa eta plano mediosagitalarekiko perpendikularra da. Zeharkako ardatza eta ardatz longitudinala ditu. Honek bi zati sortzen ditu gorputzean:
  • Aurrealdea edo bentrala (planoaren aurrealdea)
  • Atzealdea edo dortsala (planoaren atzealdea)
• Zeharkako Plana: plano frontal edo mediosagitalekiko perpendikularrak dira. Bi zati bereizten dira:
  • Goikaldekoa edo kraneala (planotik gora)
  • Behealdekoa edo kaudala (planotik behera)

Hezurrak

205 hezurrez osatuta gaude.

Eskeletoaren atalak

• Eskeleto axiala: garezurra, bizkarrezurra, bularrezurra eta saihetsezurrak.
• Eskeleto apendikularra: sorbalda-gerria, pelbis-gerria eta gorputz-adarrak.

Hezurren funtzio nagusiak

• Bizi-egituren babesa
• Gorputzaren euskarria
• Mugimenduaren oinarri mekanikoa
• Hematopoiesia
• Gatzen biltegia

Hezurren sailkapena

• Hezur luzeak: Gorputz-adarrak osatzen dituzte (tibia, izterrezurra...). Hiru ataletan banatzen dira:
  • Diafisia: erdiko atal zilindrikoari deritzo.
  • Metafisia: diafisiaren eta hezur-buruen artean kokatzen den egiturari deritzo.
  • Epifisia: hezurren muturreko zatiak dira.
• Hezur lauak: bi geruza trinkoz eta haien artean kokatzen den gai esponjosoz osatuta daude (garezurrak, eskapula...).
• Hezur laburrak: geruza gogor batez inguratutako gai esponjosoz eratuta daude (karpo edo tartsoko hezurrak).
• Hezur pneumatikoak: barnealdean barrunbeak dituzte, eta hauek mukosaz inguratuta daude (maxilarra, etmoidea, frontala eta esfenoidea).
• Hezur irregularrak: aurreko taldeetan sartu ezin direnak (ornoak).

Garezurra

Burmuina babesteko kutxa bat eratzen du.

• Bakunak: hezur frontala, esfenoide hezurra, okzipitala edo garondo-hezurra.
• Bikoitzak: hezur parietalak eta tenporala edo loki-hezurra.

Gorputz-enborra

Bizkarrezurra

Orno izeneko 33 hezur txikiz osatuta dago.

Bizkarrezurraren atalak

• Lepoaldea: lepoa eratzen du. 7 orno zerbikalez osatuta dago.
• Bizkarraldea: bizkarraldean kokatuta dauden 12 orno torazikoz osatuta dago.
• Gerrialdea: giltzurrunaldean kokatuta eta 5 orno lunbarrez osatuta dago.
• Erreinaldea: 5 ornoz osatuta dago, sakroa.
• Uzkornoaldea: 4 orno txikiz osatuta dago (orno koxigeoak).

Saihetsezurrak

• Lehenengo zazpi bikoteak bularrezurrarekin lotzen dira, eta egiazko saihetsezurrak direla esaten da.
• Hurrengo hiru bikoteak kartilago baten bidez lotzen dira, eta saihetsezur gezurrezkoak dira.
• Gelditzen diren bi bikoteak oso laburrak dira eta aske daude, saihetsezur flotatzaileak dira.

Bizkarrezurrarekin batera bular-kaiola eratzen dute. Birikak eta bihotza babesten ditu.

Bularrezurra edo Esternoia

Hiru atal ditu: manubrioa, gorputza eta xifoide apofisia.

Gorputz-adarrak

Goiko gorputz-adarra

• Gerri eskapularra: eskapula edo omoplatoak eta klabikulak eratzen dute.
• Besoa: humeroa.
• Besaurrea: kubitua eta erradioa.
• Eskua: karpoa, metakarpoa eta falangeak.

Beheko gorputz-adarra

• Pelbis-gerria: kozalek osatzen dute.
• Izterra: femurra edo izterrezurra, eta errotula.
• Zangoa: tibia eta peronea.
• Oina: tartsoa, metatartsoa eta falangeak.

Femurra gorputzeko hezur luzeena da. Izterrean femurra dago. Zangoan bi hezur ditugu: tibia eta peronea.

Hezurren hazkundea

Bi osifikazio mota daude

• Menbranosoa: ehun konektibotik hezurrak eratzean datza.
• Kartilaginosoa: osifikazio mota honetan, ezinbestekoa da hezurra eratu baino lehen kartilagoa eratzea.