Animalien Ugalketa eta Garapena: Gida Osoa

Enviado por Comunidad Xuletas y clasificado en Biología

Escrito el en euskera con un tamaño de 4,82 KB

Ugalketa Asexuala

Ugalketa asexualean, gurasoak bi zati edo gehiagotan banatzen dira, eta zati bakoitzetik indibiduo berri bat sortzen da. Ez dago gametoen fusiorik.

Zatiketa edo Banaketa

Gurasoak bi zati edo gehiagotan banatzen dira, eta zati bakoitzetik indibiduo berri bat sortzen da. Adibidez: poriferoak, zelenteratuak, ekinodermoak eta anelidoak.

Polienbrionia

Enbrioiaren lehen faseetan, hau zati askotan banatzen da, eta zati bakoitzetik indibiduo bat garatzen da. Intsektu batzuetan, arrautza bakar batetik 1000 banako ere sor daitezke.

Gemazioa

Zil edo gemak organismotik kanpora mugimendu ameboide bidez askatzen dira. Koloniak ere sor ditzakete. Adibidez: polipoak eta belakiak.

Ugalketa Sexuala

Bi gurasoren informazio genetikoa nahasten da, eta ernalketaren ondoren, izaki desberdinak sortzen dira. Hiru etapa nagusi ditu:

  1. Gametoen eraketa
  2. Ernalketa
  3. Zigotoaren eta enbrioiaren garapena

Ugalketa Bereziak

Partenogenesia

Ernaldu gabeko obulu batetik izaki berriak sortzen dira, arrak parte hartu gabe. Adibidez: koleopteroak eta krustazeoak.

Metagenesia

Zelenteratuetan gertatzen da, polipo eta marmoka faseak txandakatuz. Planula larba fasea ere badu.

Neotenia

Sexu-heldutasunera iritsi gabe ugaltzeko gai izatea da, larba egoeran daudela. Baldintza gogorren aurkako defentsa-mekanismo bat izan daiteke.

Klonazioa

Genetikoki berdin-berdinak diren indibiduoak sortzeko gaitasuna da. Enbrioi-zelulek zenbait aldiz zatitzeko duten gaitasunean oinarritzen da. Zelula helduek, oro har, galdutako gaitasuna da.

Dolly Ardiaren Klonazioa

Hiru amaren material genetikoa zuen ardia izan zen, aitarik gabe sortua. Prozesua honako hau izan zen: lehenengo amaren errape-zelula batetik material genetikoa atera zen. Material hori bigarren amaren obulu baten bildukinean sartu zen, eta deskarga elektrikoen bidez garapena bultzatu zen. Deskarga gehiagorekin ernalketaren efektua lortu zen. Zelulak zatitzen hasi zirenean, hirugarren amaren uteroan txertatu zen enbrioia.

Gonadak

Gametoak sortzen dituzten organoak dira, hala nola barrabilak eta obulutegiak. Gametoen garapenean ere bigarren mailako sexu-organoek parte hartzen dute, esaterako prostata eta guruin bulbouretralak.

Arraren Ugaltze Aparatua

Espermatozoideak hodi deferenteetan biltzen dira; hauen muturrean semen-besikulak daude. Bertan semen-likidoa osatzen da. Hodi deferenteak uretrara edo kloakara doaz. Emeen ugaltze-aparatura zakilaren edo espermatoforoen bidez helarazten dira.

Emearen Ugaltze Aparatua

Graafen folikuluek obulua babesten dute eta haren heldutasuna erregulatzen dute. Obulutegitik obiduktura doaz. Ondoren, uteroa eta bagina daude. Semen-errezeptakuluak bertan semena gordetzeko erabiltzen dira, eta unerik egokienean erabiltzeko, kanpo-baldintzen arabera (adibidez, saguzarretan).

Gametogenesia

Hiru fase nagusi ditu: biderkatzea, haztea eta heltzea. Prozesuaren etapak honako hauek dira:

  • Espermatogonioak / Obogonioak
  • Espermatozito (I) / Obozito (I) [2n]
  • Espermatozito (II) / Obozito (II) [n]
  • Espermatida / Obalida
  • Espermatozoide / Obulu (+ 3 korpuskulu polar)

Ernalketa Prozesua

Ernalketa prozesuaren urratsak:

  1. Obuluak espermatozoideak erakartzen ditu substantzia kimiko batzuen bidez.
  2. Erreakzio akrosomikoa (zona peluzidoan).
  3. Espermatozoidearen flageloa eta bitarteko segmentua degradatzen dira.
  4. Bigarren erreakzioa, monospermia (obuluak espermatozoide bakar bat sartzea bermatzen du).
  5. Nukleoen bat-egitea (sinkarioia).

Enbrioien Garapena

Segmentazioa

Zigotoa zatitzen hasten da, morula eta blastula (blastomeroak eta blastozelea) sortuz. Blastula motak, biteloaren banaketaren arabera:

Isolezitoa
Ugaztun, zelenteratu eta ekinodermoetan. Holoblastula.
Heterolezitoa
Anelido, molusku eta anfibioetan. Zeloblastula.
Telolezitoa
Zefalopodo, narrasti eta hegaztietan. Diskoblastula.
Zentrolezitoa
Intsektu eta krustazeoetan. Periblastula.

Gastrulazioa

Enbrioiaren geruzak (endodermoa eta ektodermoa) sortzen dira. Arkenterona eta blastoporoa agertzen dira.

Organogenesia

Hiru geruza enbrionikoetatik organoak eta sistemak garatzen dira:

Ektodermoa

Epidermisa, nerbio-sistema, zentzumen-organoak eta gorputzaren irekierak (ahoa, uzkia).

Mesodermoa

Muskuluak, zirkulazio-aparatua eta iraitz-aparatua.

Endodermoa

Digestio-aparatua eta arnas-aparatua.