O galego no primeiro terzo do século XX: contexto e cultura

Contexto do primeiro terzo do século XX

A lingua galega, durante o primeiro terzo do século XX, viviu un proceso de desenvolvemento cultural grazas ás iniciativas galeguistas. Este avance veríase truncado polo estourido da Guerra Civil e a posterior ditadura, dando lugar, cara á segunda metade do século, a un segundo Rexurdimento cultural.

Situación social da lingua

A situación social da lingua nesta época atopábase marcada pola emigración, o aumento da poboación nas cidades e o asentamento dunha burguesía industrial e comercial. Isto tivo como consecuencia que o castelán continuase a se mostrar como a lingua de poder económico e social, xa que era a lingua de moitos comerciantes foráneos e a empregada en ámbitos como a escola, a Igrexa ou a Administración. Así, continuaba vixente a consideración do castelán como lingua de prestixio e do galego como unha lingua asociada á pobreza e ao atraso.

Movementos sociais: agrarismo e nacionalismo

O contexto sociopolítico estivo marcado por dous grandes movementos:

• O agrarismo: Buscaba a abolición do sistema foral e a mellora das condicións de vida dos labregos. Destacaron sindicatos como Solidaridad Gallega ou Acción Gallega, liderada por Basilio Álvarez.
• O nacionalismo: Xurdiu como evolución do rexionalismo para defender os valores e dereitos culturais, económicos e políticos do pobo galego. Esta afirmación da identidade nacional foi crucial para a defensa, dignificación e desenvolvemento do galego.

O motor do cambio: o galeguismo

As Irmandades da Fala (1916)

Neste contexto naceron as Irmandades da Fala en 1916 na Coruña, por iniciativa de, entre outros, Antón Vilar Ponte. Convertéronse no motor de todo o proceso de desenvolvemento cultural, estendéndose axiña polas vilas galegas e fomentando o uso do galego como base para a recuperación da nosa cultura. Para a difusión da súa ideoloxía empregaban a revista A Nosa Terra.

O Partido Galeguista

A partir da creación das Irmandades, e sobre todo desde a asemblea de 1918, o movemento asumiu de maneira definitiva o nacionalismo. Este reforzamento das posicións galeguistas deu lugar á fundación do Partido Galeguista, que pretendía presentarse ás eleccións e conseguir un Estatuto de Autonomía. Nel conviviron dúas tendencias principais:

• Conservadora: Representada por figuras como Otero Pedrayo ou Vicente Risco.
• Esquerdista: Con Castelao e Alexandre Bóveda como referentes.

Desenvolvemento cultural e lingüístico

O pulo cultural desta época materializouse na creación de varias institucións fundamentais:

• A Real Academia Galega (RAG), fundada en 1906.
• A revista Nós (1920), un medio para a difusión cultural e literaria integramente en galego que deu nome á brillante Xeración Nós (Risco, Otero Pedrayo, Cuevillas e Castelao).
• O Seminario de Estudos Galegos (SEG), nado no seo da Universidade de Santiago por impulso das Irmandades para promover a investigación científica en galego.

O labor de todas estas institucións permitiu a expansión do galego no ámbito das publicacións escritas, conquistando xéneros como a poesía, o conto, a novela, o teatro e o ensaio. Desenvolvéronse tendencias literarias que mesturaban a innovación das vangardas co nacionalismo e o compromiso ideolóxico, conectando a cultura galega coa europea. Así mesmo, apareceron as primeiras editoriais (como a Editorial Nós), dicionarios e gramáticas. Finalmente, da man do Seminario de Estudos Galegos, publicouse a primeira proposta de normativa moderna, Algunhas Normas para a Unificación do Idioma Galego, que respondeu ás necesidades de estandarización da lingua.

Conclusión: un avance fundamental

En conclusión, cómpre facer unha valoración moi positiva do gran avance do galego nesta época. Malia continuar a ser unha lingua marxinada en moitos ámbitos, comezou a recuperar o seu prestixio. Ao mesmo tempo, esta serie de iniciativas demostrou que o galego era unha lingua válida para calquera tipo de texto, desde a ciencia ata a máis alta creación literaria.