Filosofia eta Zientzia: Kontzeptu eta Termino Nagusiak

Zientzia eta Metodo Zientifikoa

• Zientzia enpirikoa: Behaketan oinarritzen diren zientziak, jakintzak esperimentazioaren bidez eratzen dituztenak. Zientzia enpiriko gehienen xedea naturaren erregulartasunak lege matematikoen bidez adieraztea da.
• Metodo zientifikoa: Natura-zientziek darabilten prozedura, lau urrats hauek dituena:
  1. Arazoa aurkeztea.
  2. Hipotesiak eratzea.
  3. Hipotesietatik eratorritako ondorioak esperimentalki kontrastatzea.
  4. Ondorioak ateratzea.
• Positibismoa: Egiazko ezagutza bakarra ezagutza zientifikoa dela dioen teoria. Positibisten iritziz, filosofiak ez du inolako baliorik eta esanahirik, ezin baita esperimenturik egin galdera filosofikoen erantzun zuzenak zein diren jakiteko.

Filosofiaren Adarrak eta Arrazoimena

• Arrazoimen teorikoa: Arrazoimena ezagutzeko erabiltzea.
• Arrazoimen praktikoa: Arrazoimena nola jokatu jakiteko erabiltzea.
• Logika: Gizon-emakumeok egiten ditugun arrazoibideen egitura aztertzen duen filosofiaren adarra.
• Metafisika: Errealitatea aztertzen duen filosofiaren adarra.
• Estetika: Artea eta edertasuna aztergai dituen filosofiaren adarra.
• Gnoseologia: Ezagutzari buruzko auziak aztertzen dituen filosofiaren adarra.
• Epistemologia: Zientzia aztertzeaz arduratzen den filosofiaren adarra.
• Antropologia filosofikoa: Gizartea aztertzea helburu duen filosofia adarra.
• Filosofia politikoa: Gizartearekin eta bizikidetza antolatzeko moduekin lotutako auziak aztertzen dituen filosofia adarra.

Pentsamenduaren Historia eta Korronteak

• Patristika: Kristau-filosofian izandako bi etapetatik lehena, Elizako Gurasoak esan zitzaien filosofoak, hala nola Agustin Hiponakoa, protagonista izan zituena.
• Eskolastika: XI. mendetik XIV. mendera bitartean Erdi Aroko eskoletan garatu zen kristau-filosofia.
• Arrazionalismoa: Ezagutza baliozko eta ziurra lortzeko arrazoimena oinarri hartu beharra azpimarratzen duen Aro Modernoko korronte filosofikoa.
• Enpirismoa: Balio duen ezagutza bakarra esperientziatik datorrena dela dioen Aro Modernoko korronte filosofikoa.
• Existentzialismoa: Korronte filosofikoa, bere analisia giza egoeran, erantzukizun indibidualean, askatasunean edo bizitzaren esanahian oinarritzen duena.
• Filosofia analitikoa: Metodo filosofiko bat erabili zuen, analisi kontzeptual bat egiteko aukera ematen zuena; hau da, filosofiaren arazo nagusiak ebaztea, hausnarketa objektibo eta arrazional, sistematiko eta zorrotz batetik abiatuta, testuingurua, baldintza zehatzak, arazoa eta antzeko faktoreak kontuan hartuta.
• Hermeneutika: Adimenaren artea da, elkarrizketa zabalik uztea printzipio goren gisa onartzean datzana.
• Bitalismoa: Fenomeno biologikoei buruzko azalpen bat emateko, materiatik harago doan doktrina da, eta izaki bizidunei dagokien indar batera jotzen du.

Greziar Filosofiaren Oinarrizko Kontzeptuak

• Mitoa: Grekozko "mythos" hitzetik; haren etimologiak "hitza" edo "diskurtsoa" bezalako esanahietara jotzen du. Mitotzat hartzen da edozein errealitateren jatorriari buruzko kontakizun oro.
• Logosa: Grekotik datorren terminoa, esanahi askorekin erabili zena. Oinarrizkoak "kalkulua" eta "diskurtsoa" dira, eta filosofian "arrazoia" edo "pentsamendua" izan ohi da gehienetan.
• Physisa: Natura esan nahi duen termino grekoa. Miletoko lehen filosofoek natura hartu zuten beren ikerketen objektu nagusi gisa.
• Arkhéa: Termino grekoa (arkhe eta arché gisa ere transkribatua), etimologikoki hasiera edo oinarria adierazten duena; lehenengo filosofoek erabili zuten, errealitate material guztia osatzen duen elementu nagusia izendatzeko.
• Presokratikoak: Azalpen mitikoez haraindi joaten saiatu ziren lehen filosofo greziarrak. K.a. VI. mende aldera bizi izan ziren eta beren kezka nagusia natura izan zen.

Metafisika, Erlijioa eta Ezagutza

• Inmanentea: Latinezko "inmanere" hitzetik dator. Termino hau transzendentearen aurkakoa da, eta agente berarengan bere helburua duen jarduera izendatzen du; agentearen barruan "geratzen" da.
• Transzendentea: Mundu honetaz haraindi dagoena, hautematen dugunaz bestelako errealitate batean.
• Erlijioa: Sakratuarekin lotutako praktiken, sinesmenen eta jakintzen multzoa.
• Fedea: Errebelazioan, tradizioan edo sentimenduetan oinarritutako sinesmena, argudio arrazionalik onartzen ez duena.

Filosofiaren Zentzuak eta Ezaugarriak

• Filosofia akademikoa: Errealitatea eta gizakien ezagutza aztertzen ditu; teoria ikasten den atala da.
• Filosofia jarduera: Pentsamendua, gizakien akzioak eta haien ondorioak aztertzen ditu; teoria praktikan jartzen da disertazioaren edo dialektikaren bitartez.
• Filosofia arrazionala: Argudiaketa beharrezkoa duen pentsamendua.
• Filosofia unibertsala: Deskubritutakoa unibertsala denez, denok onartzen dugu baieztatzen dena.
• Filosofia erratikoa: Sustraiak, oinarrizko kausak eta zergatiak aurkitzen saiatzen delako.
• Filosofia kritikoa: Baieztapen guztiak zalantzan jartzea da.