Eduardo Blanco Amor: biografía, obras e contexto literario

Traxectoria vital

Eduardo Blanco Amor naceu nunha familia humilde en Ourense. Despois emigrou a Arxentina, onde participou como comentarista de radio, conferenciante e profesor en universidades de Uruguay e Chile. Participou no proxecto galeguista e creou a irmandade nacionalista galega. Viaxou a España como correspondente do diario arxentino La Nación e entrou en contacto con escritores da Xeración do 27, entre eles Federico García Lorca, a quen lle prologou Seis poemas galegos.

Durante a Guerra Civil Blanco Amor defendeu desde América a causa republicana, colaborou cos exiliados galegos en actividades de oposición ao réxime franquista e fundou tamén o Teatro Popular Galego de Bos Aires. Regresou a Galicia e instalouse en Ourense, e pasou tempadas en Vigo. Continuou co seu labor literario, que combinou coa publicación de artigos xornalísticos. Morreu en Vigo.

Obras principais

As tres obras principais de Blanco Amor comparten varias características principais:

Características comúns

• Localización espacial: cidade de Ourense
• Localización temporal: (contexto histórico da época)
• Protagonismo infantil e xuvenil
• Preferencia por un narrador en 1.ª persoa
• Emprego de formas populares da fala
• Interese reiterado nos prólogos das obras

A Esmorga

A Esmorga desenvolve unha historia tráxica que transcorre por diversos escenarios do ambiente urbano e suburbial. Ten tres partes:

Estrutura de A Esmorga

• Na primeira parte: un narrador-autor explica como obtivo a información necesaria para escribir a historia que a continuación se presenta.
• Na segunda parte: conta a historia en si, en cinco capítulos; recóllese a declaración de Cibrán, o Castizo, ante o xuíz; constrúense as 24 horas da esmorga dos tres personaxes —O Bocas, O Milhomes e O Castizo—; tras o remate tráxico, Cibrán, o único supervivente e tamén o único acusado, narra a súa versión dos sucesos acontecidos, o itinerario seguido e as circunstancias da morte dos seus compañeiros.
• Na terceira parte: reaparece o autor-narrador para dar conta da morte do protagonista e das circunstancias nas que se produce.

Os Biosbardos

Os Biosbardos reúne un conxunto de sete relatos breves protagonizados por rapaces de Auria que contan as súas experiencias persoais e informan acerca dos modos de vida dese tempo.

Xente ao lonxe

Xente ao lonxe é unha novela longa que conta a historia dunha familia obreira e de esquerdas na Auria do primeiro terzo do século. O protagonista principal é un neno chamado Suso, que narra a súa historia persoal e a súa evolución desde a infancia ata a mocidade. Conta a historia da súa familia e tamén ofrece unha crónica da sociedade ourensá e dos principais acontecementos históricos de España dese tempo.

Panorama literario na posguerra

Durante a década de 1940-1950, a única produción literaria en galego foi, en gran medida, a que se realizou no exilio americano. Neses países poñéronse en marcha revistas culturais e literarias, creáronse editoriais e continuouse a produción literaria en galego. Entre os exiliados salientan nomes como Castelao, Luis Seoane, Rafael Dieste, Blanco Amor, Ramón de Valenzuela, entre outros.

Castelao chegou a Bos Aires en 1950 e desenvolveu a reivindicación polos dereitos de Galicia e en defensa da República. As súas obras, como Os vellos non deben de namorarse e Sempre en Galiza, foron fundamentais. Prodúcese tamén unha poesía de forte denuncia social, con representantes como Luis Seoane e Lorenzo Varela.

A partir dos anos 50 foron xurdindo en Galicia iniciativas culturais que procuraron a defensa e recuperación da nosa lingua e cultura: xorden editoriais como Monterrey, Edicions do Castro e, sobre todo, a editorial Galaxia, que iniciaron a recuperación das letras galegas.

Os anos cincuenta

Nos anos cincuenta foron xurdindo en Galicia diversas iniciativas culturais. En 1950 fundouse a editorial Galaxia e reiniciouse a produción literaria en lingua galega, recuperándose autores silenciados ou exiliados. Xurdiron asociacións culturais que reivindicaban o uso do idioma galego e achegábano á sociedade.

Na clandestinidade apareceron os primeiros partidos políticos nacionalistas que reclamaban para Galicia o autogoberno e a oficialidade do idioma. A morte de Franco en 1975 posibilitou a transición á democracia e a recuperación dos dereitos das nacionalidades históricas. En 1978 Galicia contou cun Estatuto de Autonomía que recolleu a oficialidade da lingua galega e a súa condición de lingua propia, o que permitiu a súa presenza no ensino. O cultivo literario aumentou tamén.

Variedade na unidade

En 1936 produciuse a sublevación militar contra o goberno e comezou unha guerra que finalizou coa instauración da ditadura franquista. Levouse a cabo unha forte represión da lingua galega. A maior parte da poboación continuou tendo o galego como lingua habitual, pero o seu uso reduciuse aos rexistros informais; o castelán converteuse na única lingua oficial da vida pública. A escola, a igrexa e os medios de comunicación foron axentes de castelanización.

Intensificouse o proceso de desgaleguización e importantes sectores da sociedade adoptaron o castelán por consideralo un medio de ascenso social, mentres que identificaban o galego coa incultura ou coas clases máis baixas. As únicas actividades en prol da lingua e da cultura galega mantivéronse no exilio americano, onde se publicaron obras como Os vellos non deben namorarse e Sempre en Galiza de Castelao, ou A Esmorga de Eduardo Blanco Amor.