Eboluzioa, gizakiaren jatorria eta kultura — laburpena

Eboluzionismoaren garapena

Fixismo: espezie finkoak dira/ez dira aldatzen.

Teleologia: helburu bat duen prozesua.

Ortogenesia: banakako garapenari dagokio.

Filogenesia: espezieak denboran zehar aldatu direla adierazten du.

Eboluzionismoaren garapena

Espezieak nola aldatzen diren?

Hautapen naturala: teoria; irabazleak ezaugarri egokiena dutenak izaten dira / mutazioaren bidez; genetika oso ondo ezagutzen ez zenean planteatu ziren ideia batzuk.

Alfred: eboluzioa.

Gregor Mendel: genetika.

Genotipoa: kanpotik ikusten dena / fenotipoa: barrutik ikus daitekeena.

Thomas: geneen molekula / mutazioa eta genetika ikertu.

Pierre: eboluzioaren teoria defendatu.

Eboluzio biologikoa

Teleonomia: badago helburu edo norabide bat dirudien azalpena.

3 etapak:

• Geosferaren estadioa: unibertsoa bizigabea; eboluzioa fisikaren eta kimikaren bidez.
• Biosferaren estadioa: bizitza sortu eta aurrera egin zuen.
• Noosferaren estadioa: adimenaren garaikidea; gizakiaren garapena.

Kreazionismoa eta eboluzionismoa

Bi sineste desberdin:

• Jainkoak du naturaz gaindiko boterea; bera sortu du unibertsoa, gizakia, eta abar.
• Adituen interpretazioaren arabera, Bibliako testuak egiazkoak direla diote; tartean ez dago eboluziorik.
• Helburua da Jainkoak sortu duena egia dela defendatzea; historia eta ideiak sinesten dituzte.

Zientziak ezin du erlijioaren sinestunak froga bidezkoa izan daitekeenik frogatu; zientzia eta erlijioa munduari buruzko galdera desberdinak planteatzen dituzte.

Gizakiaren jatorria

Antropogesiaren prozesua

Gizakiaren sorrera: 4,57 milioi urte inguru (zifra hau testuan agertzen da).

Prozesu konplexua.

Bi motatako alderdi garrantzitsu:

• Gizakiaren alderdi fisikoa / biologiarako alderdia (hominizazio prozesua).
• Kulturari buruzkoa (humanizazio prozesua).

Aldaketak batera gertatu dira.

Hominizazioa

Lehen hominidoak Saharan edo inguruko eremuetan agertu ziren.

Ezaugarriak:

• Bi oinetan ibiltzea (bipedalismoa).
• Eskuak libre geratzea.
• Bularrezurra (pelbisa) egokitu zaie libreago ibiltzeko.

Heldugabe jaiotzea: heldu izateko denbora luzea.

Ekumenikotasuna: ez dago desberdintasunik gizakien artean; espezie bakarra dela adierazten duen ikuspegi bat.

Zerebralizazioa: garunaren garapena.

1. Narrastien garuna: primitiboena, oinarrizko biziraupen funtzioak koordinatzen ditu.
2. Sistema limbikoa: sentsazioak eta emozioak kudeatzeko aukerak ematen ditu.
3. Garun azala (kortexa): berriena; animaliak eta gizakiak argi bereizteko giltzarri.

Espezieak

Espezie: Homo

Gizakiak eta gainerako primateen arteko harremanak aztertzen diren puntuak:

2 akats ohikoak: kate maila asko daudela pentsatzea / hominido asko egon direla gizakia osatu arte / dena eboluzioa izan dela esatea.

Espezieen adibide labur batzuk (testuan azaltzen diren siglak eta izenak): h h / h e / h n / cru-magno

Humanizazioa

Biologiari esker humanizatu egin gara.

Ez gaude biologiaren menpe bakarrik eta arlo sozialak epe luzeak izan dira.

Gizarte harremana

Gauza desberdinak azaltzen dira:

1. Elikagaiak prestatzeko teknika.
2. Arrantza edo ehiza teknikak erabiltzeko moduak.
3. Etxe edo bizi-komunitate antzekoak sortzea.

Harreman konplexuak: gizarte harremanak oso garrantzitsuak dira; ikastea eta zaharrenetik gazteenera transmititzea etengabeko prozesua da.

Hizkuntza

Elementu garrantzitsuenak: teknika eta hizkuntza.

Gizakiak garatuagoak dira; animaliak mugatuagoagoak izan ohi dira hizkuntzaren erabileran.

Hizkuntzaren ezaugarriak:

1. Gaitasun trasmititzeko gaitasuna.
2. Ahozko transmisio lineala.
3. Hizkuntzaren artikulazio bikoitza: mezua unitate txikiagoetan zatitu daiteke.

Adibidez: esan nahi duten unitateak morfema edo monemak dira; esan nahi ez dutenak fonemak.

Giza hezkuntza konbentzionala da — akordio baten emaitza:

• Hitzen zergatia akordio batetik datorkie.
• Ez dago arrazoi natural absolutorik; hizkuntza gordailu sozialetan gordetzen da.

Kultura

Kultura gure eguneroko jarduna eta gorputzaren isla da.

• Kultura gure bizimodua da.
• Testuinguru eta inguruetan bizitzeko modua ahalbidetzen du kultura.

Kulturaren ezaugarriak: kultura bolo-bolo zabaltzen den fenomenoa da; bakoitzak bere garapena du.

Natura eta kultura osagai giza

Natura osagaiak guregan daude eta kultura gure arteko egituraketa da. Orain, kultura alderdi biologikoek bezain naturala eta jatorrizkoa dela ulertzen da.

Physy (naturari dagokiona): jaiotzezkoa da; kanpoko ezaugarriak eta gustuak ekartzen ditu; baldintzarik gabe ager daiteke.

Nomos (legea/araudia): beti konbentzionala da; artifiziala; pertsonen arteko esku-hartze eta gizarte-prozesuen arabera eratua; hezkuntza eta sozializazio prozesuen ikasia da.

Natura eta kultura gaur

Animaliak ikusteko era eta gizakiak ikusteko era ezberdinak dira.

Natura: gure kultura eta ikuspegia eraikitzen du.

Animaliak naturarekiko errespetuzko jarrera izan ohi dute.

Gure arazoen konponbidea ez da beti animalietan bilatu behar; naturaren erabilerak eta neurriak kontuan hartu behar dira.

Natura guretzat kalte egin dezake; neurriak hartu behar ditugu ahalik eta gutxien kaltetzeko.

Kulturaren azterketa

Latinez lurra lantzearekin loturiko kontzeptuak agertzen dira.

Ilustratuen garaian: gogoa eta lanarena bezalako balioak nabarmendu ziren.

Antropologia kulturalaren oinarrizkoak

Gizakiaren bizimodua aztertzea da helburua.

Sortzaileak eta aitzindariak: James eta Malinowski bezalako izenak disziplinaren barruan agertzen dira.

Etnografia: herri baten kultura deskribatzea.

Etologia: jokabide deskribapena (animali eta gizakiak).

Etnologia: kultura desberdinak konparatzea.

Kulturaren nozioa eta ezaugarriak

Kulturaren kontzeptuak baditu ezaugarri nagusi batzuk:

• Gizarte ondare luzeko forma izatea.
• Gizarteak kulturan informazioa zabaltzeko gaitasuna izatea.
• Zentzun hertsia: historia eta gaur egungo testuinguruetatik ulertzen den kultura.
• Molde berezietan hitz egiten denean, kultura hertsia bihurtzen da.

Kulturaren ezaugarriak laburbilduz:

• Kultura fenomeno soziala da — gizartean garatzen dena.
• Kultura funtsezko osagaia da gizartearentzat.
• Kulturaren dinamismoa: kultura etengabe aldatzen da; elementu batzuk kontserbatzen dira, beste batzuk aldatu.
• Hizkuntza funtsezko osagaia da mundua ulertzeko eta kultura transmititzeko.
• Teknika eta hizkuntza dira garrantzitsuenak: ingurumena aldatzen dute teknikaren bidez eta konbenioak islatzen dituzte.
• Gizakiaren ezaugarri anatomiko eta fisiologikoek oinarri biologikoa ematen diote kulturari; ez dute kultura osoa determinatzen.

Ondorioz, gizakiaren alderdi naturalek eragina dute kulturan, baina kulturaren garapena bizi diren testuinguruaren eta garapen historikoaren arabera aldatuko da.