Cantigas Galego-Portuguesas: Tipos, Orixes e Temas

A Lírica Galego-Portuguesa Medieval

1. Cantiga de Amigo

Son composicións breves, escritas na voz dunha moza solteira e namorada que, xeralmente, se lamenta pola ausencia do seu amigo (o amado). A miúdo, a moza diríxese a unha confidente. Os elementos da natureza adoitan adquirir valores simbólicos:

• Cervos: Simbolizan ao namorado (presentes en moitas cantigas de Pero Meogo).
• Augas: Representan á muller.
• Fontes: Lugar de encontro entre os namorados.
• Mar tempestuoso: Símbolo de paixón.
• Vento: Símbolo da masculinidade.

2. Orixes da Cantiga de Amigo

A cantiga de amigo, ao igual que as kharxas mozárabes, ten a súa orixe nunha tradición lírica popular. As kharxas eran breves composicións escritas no romance mozárabe e constitúen as máis antigas manifestacións escritas da lírica castelá.

3. Variedades da Cantiga de Amigo

• Bailadas: A moza expresa o seu xúbilo por estar namorada e incita ás súas compañeiras a bailar.
• Cantigas de romaría: Relacionadas coas romaxes e peregrinacións a ermidas, igrexas e santuarios.
• Mariñas ou barcarolas: Caracterízanse pola presenza do mar. A amiga conversa a miúdo coas ondas.
• Albas ou alboradas: Localizadas na hora do día do amencer.

4. Cantiga de Amor

É unha adaptación á nosa realidade dun xénero provenzal denominado cançó. Un cabaleiro expresa os seus sentimentos amorosos cara a unha muller, e a súa coita por non ser correspondido. Como temas secundarios, aparecen frecuentemente o eloxio da dama e os síntomas do amor (perda do sono, do apetito e da razón) que levan ao protagonista a morrer de amor.

O namorado debía seguir as normas do amor cortés:

• Amor a unha dama de clase social superior e casada.
• Total sometemento e obediencia do namorado á dama.
• Virtudes do bo cabaleiro:
  • Mesura: Non revelar nunca o nome da dama.
  • Largueza: Xenerosidade, manifestada facendo regalos.
• A recompensa final era o goce do amor correspondido, denominado joi.

5. Cantiga de Escarnio e Maldicir

O xénero satírico galego-portugués está constituído por unha serie de cantigas nas que todas as clases sociais e os diversos oficios son obxecto de burla máis cruel: monxas pecadoras, malos poetas, infanzóns arruinados, solteiras libidinosas... A diferenza do sirventés provenzal, no que se pretendía facer unha crítica seria, as cantigas galego-portuguesas buscan a hilaridade.

Clasificación Temática:

• Sátira política e militar: Trátanse acontecementos daquel tempo, como a covardía dos nobres cristiáns na guerra contra os mouros.
• Sátira social: Ridiculízanse os diferentes estamentos ou clases sociais, fundamentalmente os infanzóns.
• Sátira de costumes: Faise burla da crenza en agorios e na astroloxía, das modas no vestir, etc.
• Sátira de temática sexual: Trátanse críticas protagonizadas por solteiras, cregos, monxas e homosexuais.
• Sátira moral e relixiosa: Son as composicións máis parecidas ao sirventés provenzal pola súa intención didáctica e moralizadora.

Aspectos Formais:

• Cantigas de escarnio: Nelas están sempre presentes o equívoco e o dobre sentido.
• Cantigas de maldicir: Nelas non hai dobre sentido.