Beauvoir eta 'Bestea': Emakumearen Kategoriaren Problematizazioa

Zer da emakume izatea? 'Emakume' kategoriaren problematizazioa

1949an Simone de Beauvoirrek Bigarren sexua argitaratu zuen, feminismoaren oinarrietako bat bihurtu den lana. Helburua emakumeari bere burua definitzeko gaitasuna itzultzea da, izan ere, Beauvoirren ustez, gizakiaren funtsa askatasuna da, hau da, norberak bere proiektua aukeratzeko ahalmena. Emakumeek, baina, beren izatearen definizioa gizonen esku utzita dute oraindik, eta horregatik, eskubide politikoak izan arren, mendetasunean jarraitzen dute.

Filosofia existentzialistaren arabera, ez dago aurretik zehaztutako giza esentziarik; pertsona izatea eginean eraikitzen da. Emakumearen kasuan, ordea, bere destinoa (ama, emazte) aurretik ezarrita dago. Hori dela eta, Beauvoirrek baztertzen ditu emakumea biologiaren, sexualitatearen edo ekonomiaren arabera definitzeko ahaleginak: datu horiek kontuan hartu behar dira, baina ez dira nahikoa; gakoa da haiei ematen diegun esanahia argitzea.

Emakume izatea: Nagusiaren eta esklaboaren dialektika

Esaldi famatuan adierazi zuen bezala, "emakume ez da jaiotzen: egin egiten da". Emakume izatea nagusiaren eta esklaboaren arteko dialektikaren arabera eraikitzen da: gizona subjektu absolutua da, emakumea 'Bestea', objektua. Gizona neutro eta positibo gisa ikusten da; emakumea, berriz, negatibo eta erlatibo gisa.

Txikitatik, emakume eredua barnerarazten zaio neskatoari:

• Pasibotasuna.
• Menpekotasuna.
• Ezkontza eta amatasunaren bidezko betetasuna.

Ezkontzak eta lanaren banaketak emakumeari espazio publikoa ukatzen diote eta, aldi berean, gizakien zaintza eta heziketa egozten dizkiote. Amatasuna ere Beauvoirrek morrontza moduan aurkezten du. Hori dela eta, zerbitzu publikoen aldeko aldarria egiten du, abortua eta kontrazepzioa barne, emakumeek amatasuna askatasunez hauta dezaten. Azken helburua sexuen arteko berdintasuna eta emakumearen askapen osoa da: autonomo eta burujabe izatea, bai ekonomikoki, bai sexualki, bai emozionalki, askapen kolektiboaren bidez.

Simone de Beauvoirren "Bestearen" filosofia

Gizon eta emakumeen arteko ezberdintasuna gizarte guztietan sustraitua dago, eta ez da simetrikoa. Emakumeentzat lehentasuna du emakume izateak, beste ezaugarrien gainetik, eta gizonen kasuan ez da hori gertatzen. Gizonaren ikuspegia orokortzat eta objektibotzat hartu da, eta, ondorioz, emakumea "Bestea" bihurtu da. Hori dela eta, emakume kategoria duten pertsonak mendeko eta gutxiagoko egoeran daude, beren burua gizateriarekin identifikatzen duten gizonen aldean.

Hegelen dialektika eta emakumearen egoera

Beauvoirrek Hegelen nagusiaren eta esklaboaren dialektika erabiliz egiten du analisia. Kontzientzia bat bere burua baieztatzeko beste kontzientzia bat mugatu eta ukatu behar du. Hala ere, emakumeak ez du prozesu hori burutzen eta, ondorioz, ez da subjektu bihurtzen. Gizon-emakume harremana ez da dialektikoa, eta emakumea mendeko kontzientzia gisa agertzen da, esklabo gisa alegia.

Harreman honetan hiru une garrantzitsu haustura dialektikoa adierazten dute:

1. Gizonak ekintza arriskutsuetan parte hartzen du eta bizitza arriskuan jartzen du, emakumeak ez.
2. Gizonek prestigioa lortzen dute eta emakumeek hori onartzen dute.
3. Gizonek emakumeak menderatzen dituzte eta babesa eskaintzen diete.

Emakumeek ezin zuten parte hartu ekintza horietan ugaltzearen morrontzan zeudelako, eta horrek beren askatasun garapena oztopatzen zuen. Gizonak, aldiz, gizartearen onarpena lortzen zuten eta horrek patriarkatuaren egitura sendotzen zuen.

Nahiz eta aldaketa batzuk egon diren gizarte garatuetan, morrontza-egoera ez da desagertu. Emakumeek beren emantzipaziorako aukera guztiak izan behar dituzte, eta subjektu gisa baieztatu behar dute beren burua. Horretarako ezinbestekoa da amatasunaren gaineko askatasuna, zainketa lanen banaketa, autonomia ekonomikoa eta hezkuntza berdintasuna. Horrela soilik izango dira posible berdintasun harremanak.

Simone de Beauvoir eta pentsamendu kritikoa

Totalitarismoa eta pentsamendu kritikoa elkarren aurkako ikuspegiak dira, askatasunari eta boterearen erabilerari buruzko ulermen oso desberdinak dituztelako. Totalitarismoak, hala nola erregimen naziak edo estalinistak, egia bakar baten aldeko ideologia inposatzen du, norbanakoen autonomia morala eta pentsamendu askearen aurka jarriz. Bere helburua botere osoa zentralizatzea da, eta horretarako, aniztasuna eta zalantza arrisku gisa aurkezten ditu, gizartea kontrolatzeko indarra eta manipulazio kulturala erabiliz.

Erregimen totalitarioetan, gizartea masifikatu egiten da: jendea ez da gehiago subjektu autonomo, baizik eta ideologia ofizialari men egiten dion masa bihurtzen da. Horrela, botereak ez du soilik legearen bidez kontrolatzen, baizik eta pentsamendua eta kontzientzia kolektiboa ere moldatzen ditu, askatasunaren aurkako sistema bat ezarriz. Gaur egungo munduan, halako joerak berriro agertzen ari dira, adibidez muturreko mugimendu politikoen indartzean eta sare sozialen bidezko kontrol sinboliko eta kulturaletan, non presio soziala eta edukien eredugarritasuna pentsamendu bakar modura aurkezten diren.

Feminismoa pentsamendu kritiko gisa

Aitzitik, feminismoa pentsamendu kritikoaren adierazpen argia da. Ezartzen diren egitura patriarkalak eta generoaren inguruko eraikuntza sozialak zalantzan jartzen ditu, emakumeen askatasun eta berdintasunaren alde. Feminismoak ez du soilik eskubide formalen alde egiten, baizik eta zapalkuntza eta diskriminazioa iraunarazten duten botere-harremanen errotik eraldaketa bilatzen du.

Simone de Beauvoirrek, feminismo existentzialistaren aitzindariak, adierazi zuen "emakumea ez dela jaiotzen, egiten dela". Horren bidez azaldu zuen emakume izatea ez dela soilik biologikoa, baizik eta gizarteak ezarritako rol eta itxaropenen ondorioz eraikitako identitatea dela. Bere pentsamendu kritikoa erabili zuen emakumeak menderatzen dituzten egiturak eta balio-sistemak deseraikitzeko, bai alor sozialean, politikoan zein kulturalean.

Feminismoak, beraz, ez du bakarrik emakumeen eskubideak aldarrikatzen, baizik eta gizarte osoaren antolaketa berriz pentsatzeko deia egiten du. Pentsamendu kritikoaren bidez, emakumeen autonomia ekonomikoa, sexuala eta afektiboa lortzea bilatzen du, baita zaintza lanen banaketa justua eta amatasunaren gaineko erabaki-askatasuna ere. Horiek guztiak funtsezkoak dira gizarte bidezkoago baterantz aurrera egiteko.

Pentsamendu kritikoaren egungo beharra

Gaur egungo testuinguruan, pentsamendu kritikoa inoiz baino beharrezkoagoa da. Totalitarismo berriek –izan politikoak, kulturalak edo teknologikoak– gero eta gehiago mehatxatzen dute norbanakoen autonomia. Sare sozialek eta internetek aukera ematen dute informazioa zabaltzeko, baina aldi berean arriskutsuak izan daitezke pentsamendu homogeneoa eta konformismoa bultzatzen dituztenean, non gizarteak "zer den onartua" inposatzen duen.

Kantek zioen bezala, "pentsamendu kritikoa ez da soilik eskubide bat, baizik eta betebeharra". Izan ere, mundu konplexu eta anitz batean, pentsamendu kritikoak laguntzen digu injustiziak ikusten, egiturazko zapalkuntzak salatzen eta alternatibak pentsatzen. Ez da nahikoa arauak betetzea; beharrezkoa da arauak beraiek zalantzan jartzea eta gizartea etengabe berriz irudikatzea.

Nire ustez, pentsamendu kritikoaren balioa funtsezkoa da gaur egungo gizartean. Totalitarismoak eta genero-desberdintasunak ez dira iraganeko kontuak, baizik eta oraindik gure eguneroko bizitzan agertzen diren arazoak. Pentsamendu kritikoari esker, zapalkuntza mota guztien aurrean –politikoa, soziala edo generokoa– erresistentzia aktiboa gara dezakegu. Horrela, gizarte askeago, berdintsuago eta justuago baten alde egin dezakegu, non norbanakoaren autonomia eta emakumeen eskubideak benetan errespetatuak izango diren.

Disertazioa: Erlijioa eta Mendebaldeko Kultura

XX. mendean oso gogoeta sutsua egin da erlijioak mendebaldeko kulturan izan duen eraginari buruz. Badaude hainbat argudio erlijioaren eragina positiboa dela uste dutenak, hala nola, Platon, Agustin edo Kant. Bestalde, Susmoaren filosofoek gogor kritikatu zuten erlijioaren eragina kaltegarria dela esanez, hain zuzen ere, Marx, Darwin, Freud eta Nietzsche.

Jarraian, argudioak emanez, hurrengo bi galderen inguruko hausnarketak egingo dira: Zertarako balio du erlijioak? eta Desagertzekotan berak utzitako hutsunea nork ordezkatu dezakeen?

Erlijioaren kritika: Marx eta Darwin

Alde batetik, badaude hainbat autore erlijioaren eragina negatiboa dela uste dutenak, hala nola, Darwin eta Marx.

Charles Darwin, Espezieen jatorria idazlan nagusiarekin, gizakien eta animalien sorrera parean jartzen ditu eboluzionismoaren teoriarekin batera, eta horrek kolpe handia eman zion giza nartzisismoari. Eboluzionismoaren teoria sortzean, Jainkoa eta kreazionismoa deuseztatzen ditu, azalpen zientifikoak soilik kontuan hartuz.

Karl Marx ateo sutsua da eta erlijioa esplotatzeko eta alienatzeko sortuta dagoela dio, hau da, gizakiak klase dominatzaileen menpe egotea. Bere esaldi famatuak dioen bezala, "erlijioa herriarentzako opioa da", herria lokartuta edo menperatuta izatea, boteretsuek nahi dutena egiteko.

Marxisten ikuspuntutik, erlijioak balio negatiboa du, adibidez, elizak abortuaren eta preserbatiboen kontra egitean, edo pederastia kasuetan izandako jarreretan.

Erlijioaren aldeko argudioak: Platon eta Agustin

Beste alde batetik, badaude beste hainbat autore erlijioaren eragina positiboa dela uste dutenak, adibidez, Platon eta Agustin. Agustin eudemonista da, hau da, bizitzaren helburua zoriontasuna lortzean datza.

San Agustinek dio, Jainkoa eta erlijioa beharrezkoak direla helburu hori aurrera eramateko. Zoriontasuna Jainkoa aurkitzean edo ezagutzean lortzen da, zeren eta, zoriontasuna ez dago iragankorrak diren gauzetan, baizik eta iraunkorrak diren gauzetan, eta izaki iraunkorrena Jainkoa da. Horretarako, Jainkoaren argiztapena ezinbestekoa da.

Platonen metafisika eta zoriontasuna

Platonen filosofia Agustinen ildoan doa. Berez ez du erlijioa aipatzen, metafisika baizik. Metafisika defendatzen du, Ongiaren ideia defendatuz. Bi mundu banatzen ditu:

• Ideien mundua: Perfektua, eta zoriontasuna bertan lortu daiteke. Bertan Jainkoa dagoelako.
• Mundu sentigarria: Mundu fisikoa dena, eta hau baztertu egiten du, berarentzat, ideien mundua perfektuagoa delako.

Ondorioa: Pentsamendu kritikoaren alde

Nire ustez, erlijioak duen eragina gizartean guztiok positiboa dela uste arren, errealitatean negatiboa da. Erlijioak engainatu egiten gaitu, jainkoa izaki perfektu bakarra dela uste baitugu eta berak inposatutakoa egin behar dugula uste dugu. Bakoitza autonomoa izan dadin, kate guztietatik askatu behar da kritikatzeko askatasuna izateko. Gaur egunean, erlijioaren garrantzia gutxitzean, beste jakintza batzuekin ordezkatu daiteke, pentsamendu kritikoa aldarrikatzen dutenak.