Agustin Hiponakoa eta Tomas Akinokoa: Fedea eta Arrazoia

AGUSTIN HIPONAKOA (354 - 430)

ARRAZOIA ETA FEDEA: EZAGUTZEKO SINETSI

• Egiara iristeko bide berria: kristautasuna - fedea

• “Ulertu sinesteko, sinetsi ulertzeko” - Agustin

• Arrazoia eta fedea elkarrekin: osagarriak dira

• Filosofia eta teologia nahasian: bereizketarik ez

  • Egia bakar bat dago: Jainkoarengan datzana

• PAUSUAK:

  • 1. Arrazoiak gizakiari fedea aurkitzen lagundu behar dio

  • 2. Fedeak arrazoia zuzenduko du

  • 3. Arrazoiak fedeari laguntza emango dio edukiak argitzeko

• Arrazoia ez da nahikoa jakinduria lortzeko: Fedeak arrazoimena argitu behar du

EZAGUTZARI BURUZKO IKUSPEGIA

• Ezagutza zoriontasunerako eta salbaziorako bidea

• Adimenaz gain, nahimena funtsezkoa da

• Eszeptizismoari aurre egin

• Kristau fedearekin bat eginez, eszeptizismoa kritikatu zuen:

  • Kontraesankorra da bere baitan

  • Badira zenbait egia ebidente edo nabari

    • Adibidez: “Existitzen naizela”

• Egia ezin da zentzumenen edo ezagutza sentikorraren bidez lortu

  • Ezagutza ziurra, aldaezina eta betierekoa: introspekzioaren bidez

    • Giza arimak Jainkoaren iluminazioa behar du egiara iristeko

JAINKOAREN EXISTENTZIA ETA IDEIA EREDUGARRIAK

• Jainkoa ezagutzea zoriontasuna edo dohatsu izateko bidea da

• Agustinentzat Jainkoaren existentzia nabaria da, baina argudio arrazionalak ere eman daitezke

• Hiru bide Jainkoaren existentzia frogatzeko:

  • Egia aldaezinen existentziaren bidez

    • Gizakiak egia betiereko eta aldaezinak antzematen ditu

    • Egia horiek gure adimenaren gainean daude: Jainkoa

  • Adostasunaren froga

    • Gizakiak arrazoimena du, eta gizaki gehienek Jainkoa onartzen dute

    • Gehiengoa ezin da oker egon

  • Unibertsoaren ordenaren froga

    • Unibertsoa ordenatua eta ederra da

    • Unibertsoak ez du arimarik, ezin du ordena propioa sortu

    • Beraz, Jainkoak ordenatu behar izan zuen

ANTROPOLOGIA

• Platonen eragina: kristautasunak mundu ikuskera berria ekarri zuen, eta gizakiaren ikuskera berria ere bai

• Gizakia izaki konposatua da (bi substantzia: dualismoa):

  • ARIMA: hilezkorra (lehentasuna du)

  • GORPUTZA: hilkorra

• Agustinen antropologiak kreazioaren baieztapenean du abiapuntua:

  • Jainkoak sortu zuen gizakia

• Gizakia bekataria da: bekaturako jatorrizko joera du

• Jainkoaren grazia behar da gizakia bekatutik salbatzeko

  • Jainkoari esker gure mugak gainditzen ditugu, burua transzendituz

ASKATASUNA ETA GAITZAREN ARAZOA

• Gaitzaren presentzia munduan ukaezina da

  • Gaixotasunak, lehorteak, gerrak…

• Gaitzaren arazoa: Jainkoaren existentziarako problematikoa da

  • Zergatik gertatzen dira gauza txarrak Jainkoak dena sortu badu?

• Gaitza gabezia bat da: ongiaren falta

  • Gaitzak ez du existentzia propiorik: Jainkoaren falta da

• Jainkoak sortu duen guztia ona izan behar da

• Bi gaitz mota:

  • Gaitz fisikoa: ongiaren eta Jainkoaren falta da. Zenbat eta Jainkoagandik urrunago, orduan eta ez-izatetik eta ongi-gabeziatik hurbilago.

    • Gaixotasunak, uholdeak…

  • Gaitz morala: giza nahimen edo aukeramen askearen ondorioa da

    • Gizakien ekintzen emaitza da, borondatez egindakoak

AUKERAMEN ASKEA ETA ASKATASUNA

• Jainkoak “bekatua egiteko gai izan eta bekaturik ez egiteko” egin gaitu, onak garela demostratzeko

• Onak izateko aukeraketa bat egon behar da; bestela, ekintzek ez dute baliorik

• Ongia egiten dugu Jainkoaren nahia betetzen dugunean

• Aukeramen askea: ez da ongi absolutua, baina zoriontasunerako beharrezkoa da

• Intelektualismo sokratikoarekin kontrastatzen du

  • Platon/Sokrates: gaizki jokatzea ezjakintasuna da

  • Agustin: Nahimenaren edo borondatearen menpe dago

• Kristau moralaren ezaugarria: ongiaren eta txarraren artean aukeratzeko gaitasuna

• Jatorrizko bekatuak gizakia gaizkirako joera ematen dio

  • Benetan ongia izateko, Jainkoaren grazia beharrezkoa da

• Askatasuna: aukeramen askea baino kontzeptu sakonagoa da

  • Jainkoa beste edozeren gainetik nahi izatea

ZORIONTASUNA ETA JAINKOA EDUKITZEA

• Zoriontsu izatea da gizakiaren helburu gorena

  • Etika EUDEMONISTA

• Zoriontasuna bilatzeko bide desberdinak daude, gizakia libre delako

• Agustin gaztaroan plazeren eta irriken bidetik saiatu zen, baina bide okerra zen

• Benetako zoriontasuna ezin da ezer aldakor eta ezegonkorretik etorri

  • Ospea, ondasun materialak, boterea…

• Gizakiak ezingo du zoriontasuna bere baitan lortu

  • Zerbait iraunkor eta seguruan datza: Jainkoarengan soilik eskuratu daiteke

• Nahimenak berebiziko garrantzia du

• Agustinentzat, benetako zoriontasuna beste bizitza batean bakarrik lortzen da

  • Mundu honetatik aparte, Platonek bezala

• Zoriontasuna eta jakinduria lotuta doaz

  • Bizitzan jakintsua dena, zoriontasuna ezagutu behar du

HISTORIAREN FILOSOFIA: LURREKO HIRIA / JAINKOAREN HIRIA

• Historiaz ikuspegi filosofiko batetik hausnartu zuen lehen filosofoa izan zen Agustin

• Historia bi printzipioren arteko borroka da:

  • Jainkoarekiko maitasuna

  • Jainkoarengandik urruntzea

• Gizateria ere bitan banatuta dago:

  • Beren onerako jokatzen dutenak, Jainkoari uko eginez

    • Bere burua Jainkoa baino gehiago maite dute

    • Gorputzaren arabera bizi dira

    • LURREKO HIRIA osatzen dute

  • Beren buruari uko eginez, Jainkoari hurbiltzen zaizkionak

    • Jainkoa gauza guztien gainetik maite dute

    • Espirituaren arabera bizi dira

    • JAINKOAREN HIRIA osatzen dute

• Bi hirietako hiritarrak nahasian bizi dira

• Denek azken epaiketa bat izango dute, euren ekintzen arabera:

  • Zerura: Jainkoaren kontenplazioan pozik bizi dira betikotasun osoan

  • Infernura: bekatariak kondenatuta egongo dira

• Jainkoaren Hiria izan behar da gizartearen eredua

  • Soilik hiri horretan: justizia, estatu moral bakarra, Jainkoak ezarritako printzipioak.

PLATONEN ERAGINA AGUSTINEN FILOSOFIAN

TOMAS AKINOKOA (1225 - 1274)

ARRAZOIA ETA FEDEA

Agustinentzat: osagarriak dira

Averroes (musulmana): Egia bikoitza (biak zuzenak). Adibidez, Kreazioa (Jainkoa) vs Eboluzioa

TOMAS AKINOKOA:

• Egia bakarra dagoela dio, baina hau lortzeko hiru aukera daude:

  • FEDEA: Fedezko artikuluak

    • Jainkoaren hitza Liburu Sakratuan dago; hau ezin da aldatu

    • Egia ukaezinak: DOGMAK (suprarrazionalak dira, gizakientzat ulergaitzak)

    • Adibidez: Jesus berpiztu zenean

  • ARRAZOIMENA: naturari buruzko egiak

    • Giza arrazoimenaren bidez ezagutu

    • Filosofiaren eremu autonomoa da; fedea ezin da esparru honetan sartu

    • Adibidez: biologia, fisika, kimika…

  • BIAK BATERA: fedearen atarikoak

    • Teologia naturalaren eremua da. Zalantzarik balego, fedea da nagusi

    • Fedearen atarikoak: fedearen edo arrazoiaren bidez eskura daitezke

    • Adibidez: Jainkoa existitzen dela eta bakarra dela

    • Arrazoia eta fedea elkartu: Jainkoak dioena arrazoiak argitu