1931ko Konstituzioa: Hauteskundeak eta Ezaugarri Nagusiak

Gorte Konstituziogileetarako Hauteskundeak (1931)

Espainian egindako lehen hauteskunde libre eta garbiak izan ziren, 1907ko Hauteskunde Legea aldatu ondoren. Errepublikanoen eta sozialisten koalizioak erabateko gehiengoa lortu zuen. Historian lehen aldiz, hiru emakume diputatu zeuden. Errepublikaren kontrako eskuineko alderdi kontserbadoreak gaizki antolatu ziren eta oso emaitza kaskarra lortu zuten.

1931ko Konstituzioaren Ezaugarri Nagusiak

Espainiaren historiako lehen konstituzio errepublikanoa izan zen. Sozialisten eta ezkerreko errepublikanoek errepublika demokratiko eta laiko bat ezartzeko konpromisoa hartu zuten. Konstituzioaren arabera, Espainia "mota guztietako langilez osatutako errepublika demokratikoa" zen.

Eskubide eta askatasun ugari aitortu ziren:

• Emakumeen boto-eskubidea.
• Ezkontza zibila eta dibortzioa.
• Lehen hezkuntza nahitaezkoa eta doakoa jasotzeko eskubidea.

Jabetza pribatua izateko eskubidea onartu zen, baina herrialdearen aberastasuna ekonomia nazionalaren interesen mende geratu zen. Hau da, ondasun pribatuen jabetza nahitaez desjabetu zitekeen, gizartearen onurarako, dagokion kalte-ordaina emanda.

Botereen Banaketa Konstituzioan

Botereak erabat bananduta zeuden:

• Legegilea: Gorteak ganbera bakarrekoak ziren (Diputatuen Kongresua), eta kontrol handia zuten gobernuaren gainean.
• Betearazlea: Gobernuko presidentea.
• Judiziala: Epaileen eta auzitegien autonomia eta independentzia.

Estatuaren buruzagitza presidentearen esku zegoen, eta legeak aldarrikatzeko eta Gorteak gehienez bi aldiz desegiteko ahalmena zuen.

Gorte Konstituziogileetako Eztabaida Nagusiak

Estatuaren lurralde-antolaketari dagokionez, Konstituzioaren arabera, hainbat probintzia autonomia-eskualde batean antola zitezkeen. Debekatuta zegoen bi eskualdek edo gehiagok federazioa osatzea, eta eskumenak Estatuaren eta autonomien artean banatu ziren. Gorteek onartu behar zituzten autonomia-estatutuak.

Estatuaren eta Elizaren arteko Banaketa

Estatuaren eta Elizaren arteko banaketak eztabaida gogorrak sortu zituen, ondorio politiko larriekin. Konstituzioak kultu-askatasuna aitortu zuen eta bertan behera utzi zuen Eliza Estatuaren bidez finantzatzea. Erlijio-kongregazioei galarazi egin zitzaien irakaskuntzan, merkataritzan eta industrian jardutea. Jesusen Lagundia desegin egin zen eta haren ondasunak nazionalizatu egin ziren. Alcalá Zamorak eta Maurak dimititu egin zuten.

Adostasunik Gabeko Konstituzioa eta Alfontso XIII.a

1931ko abenduaren 9an onartutako Konstituzioa ez zen indar politiko guztien adostasunez sortu. Eskuin ez-errepublikanoa baztertuta geratu zen. Txostena egin zutenek eta testuaren kontrakoek ez zuten behar adina ahalegin egin sentsibilitate politiko guztientzako moduko konstituzio bat idazteko.

Gorteetako kideek Alfontso XIII.a epaitu zuten, eta traizio handia egitea leporatu zioten Primo de Riveraren estatu-kolpea babesteagatik. Erregeari ondasunak, eskubideak eta tituluak kendu zizkioten, eta betiko erbesteratu zuten.