Zirkulazio-aparatua

Zirkulazio-aparatua bi likido zirkulatzailez (odola eta linfa), bihotzaz eta odol-basoez (arteriak, zainak eta kapilarrak) osatuta dago.

Funtzioak

• Elikagaiak garraiatzen ditu heste meharretik zeluletara.
• Arnasketa-gasak (O₂, CO₂) garraiatzen ditu gorputzera/gorputzetik arnas-aparatura.
• Hondakin zelularrak garraiatzen ditu iraitz-aparatura (giltzurrunak, izerdi-guruinak).
• Beroa banatzen du gorputzean zehar.
• Zelula immunologikoak (globulu zuriak) garraiatzen ditu ehun ezberdinetara organismoa babesteko.

Odola

Plasmaz (ura, gatz mineralak eta proteinak) eta odol-zelulez (globulu gorriak, globulu zuriak eta plaketak) osatuta dago. Bakoitzak bere funtzioa du:

• Globulu gorriek (eritrozitoak): Hemoglobina izeneko proteina dute, eta horri esker oxigenoa garraiatzen dute.
• Globulu zuriek (leukozitoak): Antigorputzak sortzen dituzte infekzioetatik babesteko.
• Plaketek: Zaurietako odolaren koagulazioan parte hartzen dute eta odol-jarioak gelditzen dituzte.
• Proteina plasmatiko batzuek odolaren koagulazioan parte hartzen dute; beste batzuek (antigorputzak) infekzioetatik babesten gaituzte.

Odol-hodiak

1. Arteriak: Odola bihotzetik organo guztietara eramaten dute, eta horretarako asko adarkatzen dira. Finenak arteriolak dira. Arteriek pareta lodiak, gogorrak eta elastikoak dituzte odol-presioa jasateko.
2. Zainak edo benak: Odola organoetatik bihotzera eramaten dute. Finenak benulak dira. Bihotzera hurbildu ahala, gero eta lodiagoak eratzen dira. Zainen paretak ez dira hain lodiak eta elastikoak, odol-presio gutxiago jaso behar dutelako. Haien barruan balbulak daude, odola atzera egin ez dezan.
3. Kapilarrak: Arteriolak eta benulak lotzen dituzten hodiak dira kapilarrak; ugariak dira (10.000 bat milioi). Diametro mikroskopikoa dute eta zelula guztien hurbiletik pasatzen dira. Pareta oso mehea dute, eta horri esker elikagaiak, O₂ eta hondakin zelularrak oso azkar igarotzen dira zeluletara/zeluletatik.

Bihotza

Kaxa torazikoan dago. Aurikulek bihotzera datorren odola jasotzen dute. Bentrikuluek odola ponpatzen dute bihotzetik gorputzera.

Bihotz-zikloa

Bihotz-taupada bat hasten denetik hurrengoa hasten den arte gertatzen da. Horretarako, bi mugimendu ematen dira bihotzean: sistolea (uzkurtzea) eta diastolea (erlaxatzea).

• Sistole aurikularra: Aurikulak uzkurtu egiten dira, eta, ondorioz, odola bentrikuluetara pasatzen da.
• Sistole bentrikularra: Odola aurikuletatik pasa ostean, balbula aurikulobentrikularrak itxi egiten dira, eta horrek taupada baten lehen hotsa sortzen du.

Gaixotasun kardiobaskularrak eta odolekoak

• Miokardio-infartua: Arteria koronario baten buxaduragatik, miokardioko zelulak oxigenorik gabe geratu eta hil egiten dira. Miokardioaren gune zabal batean gertatzen bada, bihotza gelditu eta heriotza dator.
• Anemia: Odoleko hemoglobinaren kopuru baxuak eragiten du. Ondorioz, oxigeno gutxiago garraiatzen da zeluletara, eta pertsona nekatuta sentitzen da. Sarritan, burdinaren gutxiegitasunak eragiten du. Dieta desegokia, odol-jarioak eta hileroko ugariak dira eragile batzuk.
• Hemofilia: Gaixotasun hereditarioa da. Odoleko proteina batzuk falta direla eta, odola ez da koagulatzen, eta gaixoak odol asko galdu dezake odol-jario normal batean.