Zelula-zatiketa mitotikoa eta nukleoaren egitura: gako nagusiak

1. Zelula Zatiketa eta Mitosiaren Funtsezkoak

a) Zer zatiketa mota da? Adierazi ea irudiak ordenatuta dauden zelula zatiketaren faseen arabera.

Landare-zelula baten mitosia da. Mitosia zelula somatikoak (eukariotoak) zatitzeko prozesua da. Ama-zelula haploide edo diploide batetik bi zelula sortzen dira, berdin-berdinak eta ama-zelularen material genetiko bera dutenak. Irudien ordena zuzena: A, E, D, B, C.

b) Animalia-zelula ala landare-zelula da?

Landare-zelula da, horma-zelularra daukalako eta C irudian ikusten delako, animalia-zeluletan bezala estugunea egin beharrean, fragmoplastoa eratzen dela bi zelulak banatzeko.

c) Deskribatu C irudian gertatzen ari diren eta ageri diren lau gauza.

Telofasea gertatzen ari da. Lau gertaera nagusi hauek dira:

• Mintz nuklearra berriro eratzen ari da.
• Nukleoloa berriro agertzen ari da.
• Ardatz akromatikoaren zuntzak desagertzen ari dira.
• Kromosomak desespiralizatzen ari dira.

d) Ama-zelulak 2n=24 badu, zein izango da alaba-zelulen dotazio genetikoa? Eta ama-zelulak n=12 badu, azaldutako prozesua gertatuko litzateke?

Ama-zelulak 2n=24 badu, alaba-zelulek 2n=24 dotazio genetikoa izango dute, ama-zelularen material genetiko bera izango dutelako.

Bai, gerta daiteke. Mitosia, meiosia ez bezala, zelula haploide zein diploideetan gerta baitaiteke.

2. Nukleoaren Egitura eta Kromosomak

a) Azaldu nolakoa den nukleoaren egitura.

Nukleoa zelula eukariotoen organulu garrantzitsuena da, material genetikoa (ADN) gordetzen duena. Orokorrean, mintz nuklear bikoitz batez inguratuta dago, nukleoplasma izeneko substantzia batez beteta dagoena. Barruan, kromatina (ADN eta proteinen multzoa) eta nukleoloa aurkitzen dira.

b) Zer da kromosoma? Eta nola erlazionatzen da kromatinarekin?

Kromosoma zelula zatitzen denean, ADN-z osatutako egitura lodi, trinko eta laburrak dira. Zelula zatitzen ez denean, material genetikoa kromatina moduan dago; kimikoki gauza bera dira, baina itxuraz desberdinak.

c) Zer da zentromeroa? Eta zinetokoroa?

• Zentromeroa: Bi kromatida ahizpak elkartzen dituen uzkurdura primarioa da, kromosoma bi zatitan banatzen duena.
• Zinetokoroa: Bi plaka proteiko dira, ardatz akromatikoaren zuntzak kromosomarekin elkartzen dituztenak.

d) Zer dira kromatida ahizpak?

Kromatida ahizpak kromosoma baten bi kopia berdinak dira, zentromero baten bidez elkartuta daudenak.

3. Nukleo Zelularraren Osagaiak eta Funtzioak

a) Zer organulu da?

Nukleo zelularra da.

b) Zein dira nukleoplasmaren eta kromatinaren zenbakiak?

Irudi batean oinarritutako galdera denez, eta irudia ez dagoenez, testuaren arabera erantzuten da:

• 1. Nukleoplasma
• 2. Kromatina

c) Zer da kromosoma eta nola erlazionatzen da kromatinarekin?

Kromosoma zelula zatitzen denean, ADN-z osatutako egitura lodi, trinko eta laburrak dira. Zelula zatitzen ez denean, material genetikoa kromatina moduan dago; kimikoki gauza bera dira, baina itxuraz desberdinak. (Ikus 2.b atala xehetasun gehiagorako).

d) Zein da nukleoloa eta zer funtzio dauka?

3. Nukleoloa mintzik gabeko egitura esferikoa da. Bere funtzio nagusiak hauek dira:

• Nukleoloan ARNr guztiak sintetizatzen dira, 5S zati txikia izan ezik.
• Erribosomen azpiunitateak eratzen dira, ARNak zitoplasmatik iritsitako proteinekin lotzen direnean.

e) Zer zelula motatan dago organulu hau?

Organulu hau zelula eukarioto guztietan dago.

4. Mitosi Zelularraren Prozesua eta Zitokinesia

a) Azaldu zer den mitosi zelularra.

Mitosia nukleoaren zatiketa (kariozinesia) eta zitoplasmaren zein haren organuluen zatiketa (zitokinesia) gertatzen diren prozesua da.

b) Deskriba ezazu modu eskematikoan mitosiaren prozesua.

Mitosia lau fase nagusitan banatzen da:

1. Profasea: Kromosomak kondentsatu eta ikusgai bihurtzen dira. Ardatz mitotikoa eratzen hasten da.
2. Metafasea: Kromosomak zelularen ekuatore-plakan lerrokatzen dira.
3. Anafasea: Kromatida ahizpak banandu eta zelularen poloetara migratzen dute.
4. Telofasea: Kromosomak desespiralizatu, mintz nuklearra berriro eratu eta nukleoloa agertu. Zitokinesia hasten da.

c) Adieraz ezazu zer den zitokinesia eta zer ezberdintasun dauden landare-zelulen eta animalia-zelulen artean zitokinesian.

Zitokinesia zitoplasmaren eta haren organuluen zatiketari deritzo.

Desberdintasunak landare- eta animalia-zelulen artean:

• Animalia-zeluletan: Zitokinesia estugune baten bidez gertatzen da; aktina eta miosina mikrozuntzek eraztun bat eratzen dute zelularen ekuatorearen inguruan, eta zelula bitan zatitzen da.
• Landare-zeluletan: Fragmoplastoa eratzen da Golgi aparatuaren besikuletatik, zelula-plaka sortuz. Zelula-plaka hori bitarteko lamina bihurtzen da, eta zelulari upel-forma ematen dio, plasmodesmo-zubiak zeharkatuz.