Odola eta zirkulazio sistema: funtzioak, osagaiak eta gaixotasunak

Resumen

Dokumentu honek odolaren osagaiak eta funtzioak azaltzen ditu, odol-zelulen mota nagusiak (globulu gorriak, zuriak eta plaketak) barne. Gainera, arteriak, zainak eta kapilarrak bezalako odol-hodiak, bihotzaren egitura eta zirkulazio bikoitza deskribatzen ditu. Azkenik, bihotzeko eta odoleko gaixotasun nagusiak laburtzen ditu.

Puntos clave

Odola ehun likidoa da, plasma (likidoa) eta zelulez osatua: eritrozitoak, leukozitoak eta plaketak.
Globulu gorriek hemoglobina dute eta oxigenoa (O2) eta karbono dioxidoa (CO2) garraiatzen dituzte; ez dute nukleorik.
Leukozitoek organismoa infekzioetatik babesten dute; granulozitoak eta agranulozitoak bezala sailkatzen dira.
Arteriak bihotzetik irteten diren odol-hodiak dira, eta zainak bihotzera itzultzen dutenak; kapilarrak trukea egiten duten hodi txikiak dira.
Zirkulazio bikoitza bi zirkuitu independentek osatzen dute: zirkulazio txikia (biriketakoa) eta zirkulazio handia (sistematikoa).
Bihotzak lau balbula ditu odola atzera ez itzultzeko eta bere funtzionamendua ahalbidetzeko.
Gaixotasun nagusiak: arteriosklerosia, miokardio infartua, hipertentsioa, anemia, leuzemia eta hemofilia.

Ponte a prueba

Odola eta Zirkulazio Sistema

Odola ehun likido bat da, gorputz osoan zehar hedatzen dena. Osagai nagusiak hauek dira: plasma (likidoa) eta zelulak (eritrozitoak, leukozitoak eta plaketak).

Odol Zelulak

Hiru zelula mota nagusi daude:

Globulu Gorriak (Eritrozitoak/Hematieak): Disko ahur bikoitzeko itxura dute eta ez dute nukleorik. Hemoglobinak kolore gorria ematen die eta oxigenoa (O2) eta karbono dioxidoa (CO2) garraiatzen dituzte. 1 mm³-ko odolean 4,4-5,5 milioi eritrozito daude.
Globulu Zuriak (Leukozitoak): Nukleoa dute eta organismoa infekzioetatik babesten dute. Bi talde nagusitan sailkatzen dira: granulozitoak (zitoplasman pikorrak dituztenak: basofiloak, eosinofiloak, neutrofiloak) eta agranulozitoak (zitoplasman pikorrik ez dutenak: monozitoak, linfozitoak).
Plaketak (Tronbozitoak): Ez dira zelulatzat hartzen, ez baitute nukleorik. Odolaren koagulazioan parte hartzen dute. 1 mm³-ko odolean 150.000-450.000 plaketa daude.

Odolaren Funtzioak

Odolak hainbat funtzio garrantzitsu betetzen ditu:

Mantenugaiak eta gasak garraiatzen ditu.
Organismoa babesten du.
Hemorragia kontrolatzen du (batez ere plaketek).
Gorputzeko tenperatura erregulatzen du (37 °C inguru).

Odol Hodiak

Hiru odol hodi mota daude:

Arteriak: Odol oxigenatua daramaten hodiak dira, bihotzetik gorputzeko ehunetara. Salbuespena: biriketara doazen arteriak (odol desoxigenatua daramate). Horma gogorrak eta malguak dituzte, odol-presioari eusteko.
Zainak: Odol desoxigenatua (CO2-z aberatsa) daramaten hodiak dira, ehunetatik bihotzera. Salbuespena: biriketako zainak (odol oxigenatua daramate). Ez dira arteriak bezain sendoak eta balbulak dituzte, odola atzera ez itzultzeko.
Kapilarrak: Odolaren eta zelulen arteko trukea gertatzen den hodi txikiak dira (mantenugaiak, gasak eta hondakinak).

Bihotza

Zirkulazio aparatuaren organo nagusia da. Ukabil baten tamaina du eta toraxean kokatuta dago, bi birikien artean. Aurikulak txikiagoak dira eta odola hartzen dute. Bentrikuluak handiagoak dira eta odola ponpatzen dute.

Balbulak

Lau balbula daude: bi aurikula eta bentrikuluen artean (eskuineko trikuspidea eta ezkerreko bikuspidea/mitrala) eta bi biriketako balbula eta aortikoa.

Zirkulazio Bikoitza

Zirkulazioa bikoitza da, bi zirkuitu independente dituelako: zirkulazio txikia (biriketakoa) eta zirkulazio handia (sistematikoa). Osoa da, oxigenoa daraman odola ez baita inoiz nahasten karbono dioxidoa daramanarekin.

Zirkulazio Txikia (Biriketakoa)

Eskuin bentrikuluan hasten da. Odol desoxigenatua biriketara ponpatzen da birika arteriaren bidez. Bertan, gas trukea gertatzen da eta odola oxigenatu egiten da. Odol oxigenatua birika zainen bidez ezker aurikulara itzultzen da.

Zirkulazio Sistematikoa

Ezker bentrikuluan hasten da. Odola aortara ponpatzen da eta gorputz osora garraiatzen da. Organoek odola erabili ondoren, odol desoxigenatua kaba zainaren bidez eskuin aurikulara itzultzen da. Hortik, bentrikulura pasatzen da eta biriketako zirkulazioa hasten da berriro.

Gaixotasunak

Bihotzeko Gaixotasunak

Arteriosklerosia: Arterien paretetan gantz metatzen denean (kolesterol txarra). Odolak zailtasunak ditu arterietatik pasatzeko eta tronboak sor daitezke. Miokardio infartua gerta daiteke.
Miokardio Infartoa: Odol fluxua eteten denean miokardioan (bihotzeko muskulu ehuna) eta ehuna hiltzen denean.
Hipertentsioa: Arteriako presioa oso altua denean (140/70 mm Hg baino altuago). Bihotzak lan gehiago egin behar du odola ponpatzeko.

Odoleko Gaixotasunak

Anemia: Globulu gorrietan gertatzen da. Burdin falta dagoelako eta hemoglobinak ezin du ondo funtzionatu.
Leuzemia: Minbizia da. Bizkarrezur muineko transplantea beharrezkoa izan daiteke.
Hemofilia: Gaixotasun hereditarioa da. Odola ez da ondo koagulatzen eta hemorragiak sor daitezke.

Preguntas frecuentes

Zer funtzio betetzen ditu odolak?

Odolak mantenugaiak eta gasak garraiatzen ditu, organismoa babesten du, hemorragia kontrolatzen du (batez ere plaketek) eta gorputzeko tenperatura erregulatzen du (37 °C inguru).

Zein da arteriaren eta zainaren arteko desberdintasun nagusia?

Arteriek odola bihotzetik gorputzeko ehunetara daramate, eta zainek ehunetatik bihotzera. Salbuespenak dira biriketako arteriak (odol desoxigenatua) eta biriketako zainak (odol oxigenatua).

Zein da zirkulazio txikia eta handia?

Zirkulazio txikia (biriketakoa) eskuin bentrikulutik biriketara doa eta odola oxigenatzen du. Zirkulazio handia (sistematikoa) ezker bentrikulutik aortara doa eta gorputz osora garraiatzen du odola.