Variedades da lingua galega: niveis, rexistros e movementos das vangardas

Niveis da lingua

As diferentes formas de falar dependen do nivel de coñecemento, o hábitat, a profesión, a formación, a idade, etc.

Nivel culto

• Persoa de alto nivel cultural.
• Riqueza léxica.
• Abundancia de adxectivos.
• Pronunciación clara.

Nivel medio

• Lingua estándar.
• Caracterízase polo respecto ás normas lingüísticas.

Nivel vulgar

• Persoas de escasa formación.
• Mala pronunciación.
• Utilización de vulgarismos.
• Léxico reducido.

Variedades específicas

Tecnolectos

Caracterízanse polo seu vocabulario técnico e especializado.

Exemplo: mundo da informática.

Xergas

Linguas particulares de grupos sociais concretos.

Exemplo: tribos urbanas, delincuentes, mocidade. Teñen carácter esotérico, é dicir, só o coñecen os membros do grupo.

Castelao

Características da súa obra literaria

• Crítica social: denuncia das inxustizas que sofren os máis débiles, defensa das clases populares.
• Humor ácido: a través da ironía e a retranca, amorosa, dos defectos da sociedade galega do seu tempo.
• Lirismo: con abundantes recursos expresivos.
• Concisión e brevidade.

Narrativa

• Un ollo de vidro
• Cousas
• Retrincos
• Os dous de sempre (Rañolas: un rapaz que supera as adversidades; Pedriño: un rapaz folgazán e comechón)

Ensaio

• Sempre en Galicia
• As cruces de pedra na Bretaña
• As cruces de pedra na Galiza

Teatro

Os vellos non deben namorarse

Obra gráfica

Debuxos no álbum: Nós, Cincuenta homes por dez reás, Cousas da vida.

Despois da guerra: Galicia Mártir, Atila en Galicia, Milicianos.

As vangardas

As vangardas = Xeración do 25 = Xeración do 22 = Novecentismo.

Características comúns a todos os movementos das vangardas

• Ruptura coa tradición e a procura de novos camiños expresivos.
• Actitude antirromántica e antisentimental.
• Defensa da liberdade.
• Defensa da arte pola arte.
• Renovación da linguaxe literaria.

Todos eles difunden as súas propostas a través de manifestos.

Manifesto e revistas das vangardas galegas

Manifesto "Máis ala", de Manuel Antonio e Álvaro Cebreiro.

Revistas: "Alfar", "Cristal", "Ronsel", "Papel de color", "Resol", "Yunque".

Dúas liñas temáticas

• As que non rompen coa tradición: Neotrobadorismo e Hilozoismo.
• As que si rompen coa tradición: Vangardas plenas, Creacionismo (Manuel Antonio).

Dous ismos exclusivamente galegos

Neotrobadorismo e Hilozoismo.

Neotrobadorismo

Nace tras o descubrimento e difusión da poesía medieval galego-portuguesa. Os principais representantes desta corrente foron:

• Fermín Bouza Brey: Nao senlleira
• Álvaro Cunqueiro: Cantiga nova que se chama Riveira, Dona do corpo delgado
• Xosé María Álvarez Blázquez: Cancioneiro de Monfero

Hilozoísmo

Tamén chamado animismo ou amaxinismo. Ten como tema principal a natureza, que aparece personificada e animada mediante constantes personificacións. Principal iniciador: Luis Amado Carballo, con Proel e O gato.

O poeta máis importante das vangardas: Manuel Antonio

Manuel Antonio naceu en Rianxo (1900-1930). A súa obra inclúese fundamentalmente dentro da estética do Creacionismo, con pegadas futuristas e cubistas, caracterizadas pola ruptura coa tradición literaria galega, que era considerada excesivamente continuadora das obras do Rexurdimento, e pola aposta pola renovación temática e formal.

En 1928 publica De catro a catro, unhas follas sen data dun diario de bordo, único libro editado en vida, formado por 19 poemas. Estrutúrase en 3 etapas: partida, aventura, regreso.

O manifesto "Máis ala", de Manuel Antonio e Álvaro Cebreiro, expresa a necesidade de que a literatura galega rompa coa tradición e busque novos camiños, inspirándose nos movementos das vangardas, aínda que sen adscribirse rixidamente a ningún.

Variedades situacionais ou diafásicas

Factores dos que depende a elección dunha variedade lingüística determinada:

• A intención
• O destinatario
• A canle
• O tema
• A situación comunicativa

Rexistro formal

• Corrección lingüística.
• Pronunciación coidada.
• Riqueza léxica.

Rexistro informal

• Sinxeleza e simplicidade.
• Frases breves e sinxelas, moitas veces inacabadas.
• Uso frecuente de frases feitas ou retrincos.
• Léxico restrinxido.
• Expresividade moi marcada.

Definición de variedade estándar

É o modelo de lingua común, modelo ideal para todos os falantes na comunicación escrita e tamén na comunicación oral: radio, TV, cine.

A elaboración do estándar dunha lingua recibe o nome de normativa.