A Revolución Industrial: Conceptos e Factores Clave

Protoindustrialización

A protoindustrialización é o concepto que explica o modelo de produción doméstico e de tecnoloxía artesá (domestic ou putting-out system). Un sistema previo ao modelo de produción fabril baseado na mecanización das actividades de transformación de materias primas en produtos elaborados.

Revolución Industrial e Industrialización

A Revolución Industrial refírese ao proceso experimentado naqueles territorios onde tiveron lugar os cambios políticos, económicos e sociais orixinados cos seus propios recursos e capacidades.

A industrialización sería o proceso que experimentaron aqueles estados que, carecendo de técnicas orixinais e propias, comezaron a modificar as súas estruturas económicas e de produción cara a un modelo liberal, industrial e capitalista.

Os First Comers e Late Comers

Os first comers serían os primeiros países europeos en iniciar este proceso, entre os que destacan Francia, Bélxica e Alemaña. Pola súa banda, España industrializouse de forma desigual, con áreas moi desenvolvidas no norte e zonas moi rurais no centro-sur. Desta forma, España pertence ao grupo de países que se industrializaron máis tarde, coñecidos como os late comers.

Factores de desenvolvemento

• Factores externos (esóxenos): Revolución agrícola, revolución demográfica, mentalidades (política, cultura, educación e relixión), transporte, dispoñibilidade de fontes de enerxía e materias primas.
• Factores internos (endóxenos): Tecnoloxía e innovación, acumulación de capital, dinamismo empresarial.

A Revolución Agrícola

A comezos do século XVIII, Europa era unha sociedade baseada na economía agraria, dependente da produtividade e dos rendementos duns cultivos condicionados polo clima e as malas colleitas. A todo isto sumaríanse as epidemias e as guerras, que tiveron o seu impacto sobre a fame, o abandono de terras e a mortalidade.

En Inglaterra, toda unha serie de cambios permitirían aumentar a produción e mellorar a alimentación, o que conlevaría o crecemento da poboación. Estas serían algunhas das innovacións máis salientables: eliminación do barbeito e introdución do Sistema Norfolk, baseado na rotación de cultivos. Con este sistema xa non era necesario dar descanso á terra, tal e como se viña facendo dende a Idade Media coa rotación trienal e o barbeito.

Medidas de modernización agrícola

• Ampliación de terras de cultivo: Desecando pantanos e, sobre todo, favorecendo os cerramentos ou enclosures fronte aos campos abertos ou open fields. Deste modo, a través das Enclosures Acts apoiábase á mediana ou gran propiedade, dando preferencia aos terratenentes fronte ao pequeno propietario, que pasou a converterse en man de obra.
• Selección de sementes e de especies gandeiras que aseguraran mellores rendementos.
• Mellora de ferramentas: Introdución de novas técnicas e maquinaria agrícola, como a sementadora, que facilitaron o desenvolvemento das explotacións intensivas fronte ás extensivas.
• Cambios na mentalidade campesiña: Facendo da terra e das actividades agrarias unha vía para o enriquecemento.

Beneficios da Revolución Agrícola en Inglaterra

1. Aumento da produción.
2. Abundancia de man de obra libre para ser ocupada no propio campo ou nas cidades.
3. Incremento na renda dos terratenentes.

A modernización agraria en España

En España tamén se incentivaron transformacións co fin de modernizar a agricultura:

• Abolición dos señoríos e supresión da Mesta.
• Desafección dos morgados co fin de liberalizar a terra.
• Desamortizacións: expropiacións de bens con fin recadador, de modernización do agro e de fidelización ao modelo liberal.

Revolución Demográfica

O conxunto de melloras nas condicións naturais e técnicas permitiu que as ocupacións agrarias obtivesen máis rendementos e un crecemento da produción, favorecendo unha mellora na ingesta de alimentos e, por conseguinte, un aumento da poboación.

Deste xeito, Gran Bretaña experimentou a transición demográfica: o paso dun modelo demográfico antigo (altas taxas de natalidade e mortalidade, poboación nova, baixa esperanza de vida) a un modelo demográfico moderno (natalidade e mortalidade baixas, alta esperanza de vida, poboación avellentada).

A evolución demográfica en España

En España, esta transformación foi máis lenta ca en Gran Bretaña. No século XIX distínguense dúas fases: unha de expansión ata 1860 e outra de estancamento ata 1898.

Factores que incidiron na poboación española

• Factores positivos: Aumento da produtividade agrícola, mellora alimenticia, melloras hixiénico-sanitarias, fin progresivo das crises de subsistencia e independencia das colonias en América.
• Factores negativos: Epidemias (cólera e gripe), guerras civís e campañas militares no exterior, forte desigualdade social e industrialización tardía.