Perpaus elkartuak: juntadura, menderakuntza eta osagarriak

Perpaus elkartuak

Sarrera

Perpaus elkartuak bi mota nagusitan banatzen dira: juntadura eta menderakuntza.

Menderako perpausak

Bereizgarri formalak

1. Menderagilua eraman.
2. Jokatugabea eta jokatua: etortzeko esan diot, jakingabea.
3. Salbuespenak (lokabetzat hartu): jo diezaiola adarra, goazen.
4. Adizki alokutiborik ez: joango naiz.

Sailkapena

1. Forma eta esanahiaren arteko hautua: denborazkoak edo kausazkoak. Perpausetan esanahia kontuan hartzen dugu baldintzazkoetan, helburuzkoetan ez hainbeste. Zirkunstantzialekin oso erabilia da: ines, gen.
2. Funtzioaren irizpidea: forma jakin bat izateaz gainera, funtzio jakin bat betetzen dute perpaus nagusiko A-ren osagai diren heinean. Bakoitzak bere funtzioa dauka: aditzaren osagarria, izenaren osagarria... Adjuntu ere izan daitezke: gure etxe ondoan bizi den gizona. A-ren adjuntuak: esan zenidanean torri nintzen.

-(E)LA

Forma jakin bat da. Bi sailetan banatzen da: osagarria eta adjuntua.

Perpaus osagarriak

1. Perpaus soilak: gehienetan ZER? galderari erantzuten diote. Zertaz: ohartu, konturatu.
2. Hau eskatzen duten aditzak: predikatu A-k adierazi, asmatu, ikasi; predikatu jakin batzuk ulertu. Hauen aditz arazleak: ulertarazi. Baieztapena markatzeko predikatu lehenetsia izena, arazoa izan, jakina. Eskerrak, damurik. Jakina, horixe.
3. A nagusia isilpean: Hanek deitu du: groa tiriko dela.
4. Perpaus osagarriaren ordainak: baietz, ezetz, hala, hori.
5. Bai... ela: egiazkotasuna markatzeko.
6. Subj + ela: aginduzko eta erregutzuko perpausetan subjektua doazenak -en edo -ela. Berehala etor zedila nahi dut. Subj + ela osagarria eskatzen duten predikatu batzuk onartzen dira, beste batzuk ez: nahi al duzu etorri nadin / naizela? Badakit hemen egingo zarela / zaitezen! Lokailu itxurako doazen subjektu osagarriak: agindu perpausetan: etorri dadila. Osagarria bitan banatuta.

-ELA adjuntua

1. Modu perpausak: murriztapenak: A jokatua, aspektu burutugabea, aldiberekotasuna, egoera aditza. A isilpean: txori bat eskuetan sartu zen.
2. Denborazko perpausak: murriztapenak: aldibereko predikatu jakin bat, hasiera eta amaiera.
3. -ENA ... -ELA: kontzesioa adierazten du.

-ELARIK adjuntua

1. Denborazko perpausak: -elaren baliokidea: aldibereko edo sekuentzia.
2. Modu perpausak: aurrekoaren baliokidea. Txapela esku zuelarik, amildu zen burua.
3. Perpaus kontzesiboetan, ERE lokailua, erabilgarria izanik, zenbait edo denak orokorrak: edozein, guztiek.

-ELAKO

-ela + -ko. Hiru perpaus mota:

1. -elako izenaren osagarria: gobernatu ahal dute osagarria, ideia uste. Adibidez: Batzuetan -ela eta -elako erabili ahal dira: jon dirurik gabe.
2. -elako perpaus erlatiboa: ekialdean hilik aurkitu zutelako gizona zuten.
3. -elako kausa perpausa: ohikoenak. Adjuntua: zergatik? Aldaerak: -tz, -z. -ere-ren ezkerrean joan ahal da: naizelako ere.