BILINTX: Donostian, bizitza txar bat. Umea zenean istripu bat,zezen bat harrapatu eta karlistek botatako lehergailu batek larriki zauritu eta hil.
Obra: domingo kanpaña eta juana bixenta olabe. Bere gai nagusia maitasuna da, jainkoaren, heritzaren eta izadiaren aipamenak ere maitasnaren zerbitzutan egiten du. Askotan idealizatzen du manitasuna, baina horrela errealitatea oztopatzen du. Bertsoak: jai-jai, loriak udan, triste bizni naiz eta, pozez eta bildurrak... Baita ere nabarmentzen zuen zorroztasuna, umorea eta gupidari eza: zaldi baten bizitza, , iru erregeak... Ezaugarriak: konparazioak, kontrasteak, metafora, esaera zaharrak... Teknika batzuk: molde txikian eta nagusian, zortzikoetan eta hamarrekoetan. IPARRAGIRRE: Urretxun ajio, madrilera aldatu, EH itzuli ea karlosten borrokan sartu. Bergarako besarkada ez zuen onartu eta atzerrira berriro joan zen. Frantxesa ikasi eta olerkia... Frantxeses ikasten hasi zen. EH berriz bueltatu eta 1. Aldiz gernikako arbola kantatu zuen. Diru laguntza lortu zioten lagunak, dirua jaso eta EH berriz bueltatu familiarik gabe. Ara nun dira ospetsua. Pulmonia hil zuen. Bertso eta kantuak: -aberkoiak: EH gaia. 3 ideaia nagusi (jainkoa, euskara eta lege zaharra): gernikako a., gora euskara, zibilak esan dute... -amodiozkoak: bihotzeko mina, alde egin beharra... (gaia): beltzarana naizela, ume eder bat... -umorezkoak: gaur bai jana eta edana, glu glu glu, ezkongaietan... -dedikatuak: nere ongille maitea... -kritikazkoak: gaia euskalerria eta amerika
-kontatzaileak: aloñamendi sortan, 25 kopla. Ezaug. 3 puntuko handia ezkongaietan. Ez du kontraterik, ez ironia... Olerkari baino musikari eta abeslari hobea. Zuhaitza sinboloa. LIZARDI: zarautzekoa, ikasi tolosan eta madilen. Gaixotasun batek hil egin zuen goiz. Obrak: - bihotzbegietan liburua -umezurtz olerkia (hil ondoren) - itz lauz bilduma. Kazetari eta antzerkilanak idatzi zituen, politikan jardun.
olerkiak pertsonalak idazten zituen. Ezaug. Hizkera poetiko berria, hizkuntzaren erabileran duen malgutasuna: hiperbaton, paralelismoa. Eta musikaltasuna (3).
Olerkiak erromantizismoan ditu sustraiak. Batzuk: asaba zaharra, zuhaitz ihartuak, baratzeak... Euskarak mintzaira poetioaren alfabeto berrria lortu zuen.
Gabril ARESTI: bilbon jaio, bulegoan lanetan. Euskaldun berria. Gazte hil.
Obra
Euskaltzaindian euskara batua bultzatzen zein hiztegigintzan egin zuen lan. Antzerki eta bertsolaritza munduan. Polifazetikoa zen. (2)aro: sinbolista: maldan behera->argi ilunez iritsi den mintzoa da, obra luzea. Soziala: harria erabiltzen du denbora guztian-> harri eta herri, euskal harria, azken harria...
Ezaug
Herri hizkeraren aldeko konpromisoa, bertso libreari ematen dio bide, euskara batuaren aleko apustu tinkoa, harri arbolarekin batera EH sinbolo bihurtu...
Esteban LAUAXETA: bizkaian, durangon batxillerhoa eta loiolan jarraitu. Jesuita uzteko asmoa utzi eta euskalgintzan egin ahaleginak. Gero kazetari, atxilotu zuten faxistek eta gasteizen fusilatu. Obra: antzerkia saiatu, bizitza motza. 2 olerki: bide barrijak eta arrats beran. Ezaug. Lehen irakurraldian ez dira ondo ulertzen bere olerkiak. ETXAHUN: bertso autobiograf. Bizimodu txarra, zuberon jaio, gurasoek ez zuten maite, premua zen, bere lagun mina hilzuen, emazteak adarrak jarri, bere bertso paperak erre zizkioten eta jendea buruz ikasi, kartzelatik atera eta Santiagora joan eta triste bizi izan zen lagun mina hiltzeagatik. Obra: - autobiografikoak: urxapal bat, munduan malerusik, bi berts dolorusik... - satirikoak: ofizialarenak, gaztalondo handian, bi ahizpak... -zirkustantzia eta beste: norbaiten omenez edo ezkontaren baten jarriak. Ezaug. Eskola gutxi, olerki gihartsuak, burutsuak eta irudimenezkoak. E. Erromantikotasunez gailentzen zaigun poeta. MIRANDE: paris, ez zioten gurasoak euskara erakutsi eta bakarrik ikasi zuen. Haren lan gehienakaldizkarietan sakabanaturik egon dira. Pederasta izan zen, nazia, ateoa, rebelde eta judutarra. Obra: -olerkiak: orhoituz, poemak, ene jainkoeidol zaharra lur!. -prosa: hau besoetakoa. Ezaug. Espirituaren eta paganismoaren gainbehera ekarri, indarrean zegoen moraitatearen zutabe nagusiak astindu.
OLERKIA (2): hizkuntzaren erabilera berezia, edertasuna bila. Errealitatea sakonetik ezagutzeko bitartekoa. GAIAK: maitasuna, jainkoa, lana, mitologia, herria, euskara (abertzaltasuna). ERROMANTIZISMOAREN EZAUGARRIAK: - ilustratuek arrazoimenean jarritako konfiantza sendoa eten egiten da. - beraz mundua ezagutzeko ez dira eredu aproposak ez geometria, ez matematika. - balio berriak (5): 1. Ieala (bere ideiak ditu eta ametsak beteko dituela). 2. Herri-mina 3. Sinbolismoa 4. Subjetibismoa, hau da, nitasunaren obsesioa, gai nagusia arazo pertsonalak dira. 5. Paisaia eta egraldiak askotan bat egiten dute idazlearen egoerarekin. SINONIMOAK: nortasuna->izaera, ahalmena->gaitasuna, antzematen->igartzen, begiratu->behako, ezkutatu->ostendu, iratzartzen->pizten, harrokeria->handikeria, arrazoiak->zioak,ahuldade->bigunkeria, triskilatu->eten. 191: xextra->kalapita, heldu->oratu, sumindura->amorru, berezia->apartekoa, txertatu->atxiki, zinez->egiatan, ankerragoa->gupidagabeagoa, kaskarkeria->lardaskeria, kristautasuna->giristinotasuna, hala ere->alta
Lengua y literatura5,52 KB