Obra a trabe de ouro e a trabe de alquitran de Vicente risco

 É un dos autores máis interesantes da literatura, non só pola súa obra narrativa e Ensaística, tamén polo liderado que exerceu en moitos dos grandes autores da súa época Galeguista. É significativo o seu esforzo por construír as bases dunha literatura galega á Altura dos tempos modernos, cando non había ningunha tradición narrativa desenvolta (mesmo estaba por estudar a prosa medieval), nin había ferramentas filolóxicas xa que Non se estudaran aínda moitos aspectos da lingua galega, non había dicionarios nin Gramáticas científicas. Hai que distinguir varias etapas na traxectoria ideolóxica de Risco.
A primeira Etapa coincide coa dirección da revista neosófica La Centuria (1917). Nesta revista, Nunha crítica favorábel a un libro en galego do Marqués de Figueroa, coméntase ao Mesmo tempo que “se se quere facer unha obra con futuro hai que utilizar un idioma Que pode dar esas posibilidades: o castelán” (sic). A segunda etapa está marcada polo descubrimento de Galiza e a súa entrada no Galeguismo en 1918. Esta evolución tiña moito de snobismo, como se o galeguismo Permitise enfrontarse á realidade dunha maneira vangardista. Quizá por iso non tivo Moitos escrúpulos en abandonar o nacionalismo cando se produciu o golpe militar que Levou á Guerra Civil. Nesta terceira etapa, xa intuída anteriormente polo afastamento progresivo que Mostraba do nacionalismo ao decantarse este cada vez máis polos postulados das Políticas de esquerda. Coa guerra abandona o nacionalismo e o uso literario da lingua, Non abandonará o que foi máis importante nese descubrimento persoal de 1918, o Catolicismo (antes da entrada no galeguismo era budista e orientalista) e o interese pola Cultura popular.

Como moitos membros das Irmandades, Risco vai colaborar na creación da Narrativa galega a través das coleccións de novelas curtas. A súa primeira novela, Do Caso que lle aconteceu ao doutor Alveiros (1919) vai ser entregada xunto cun xornal da Coruña, polo que se aproximaba a literatura galega a un público que seguramente non Mercaría nunha libraría unha obra en galego. Deste modo Risco adiantouse ao seu Tempo, iniciando o que hoxe é unha práctica frecuente nos nosos xornais: entregar, por Poucos cartos, libros de literatura e outros materiais para enriquecer culturalmente a Cidadanía. Esta primeira obra, polo contido, está aínda dentro da súa estética Modernista. É a historia do doutor Alveiros, médico espiritualista e coñecedor das Ciencias esotéricas e ocultas, que por insistencia dun enigmático personaxe alemán que Ao final resultou ser un defunto, vai emprender unha aventura polo outro mundo ao Liberar a momia de Tuthankamon. De novo, o noso autor adiántase ao que será un dos Descubrimentos máis importantes da cultura exipcia. O tesouro deste faraón será Encontrado intacto en 1922 por exiptólogos británicos. 2As noveliñas seguintes, O lobo da xente e A trabe de ouro e a trabe de alquitrán Apareceron en 1925 na colección Lar. Son dúas novelas que están vinculadas á literatura popular galega nun momento en que Risco era director da sección de etnografía do Seminario de Estudos Galegos. A primeira novela trata sobre un lobishome que resultou Ser unha moza que fora enmeigada pola súa nai e á que un valente mozo popular Desenmeiga. A segunda novela é máis complexa, nela aparece a súa ideoloxía míticonacionalista, Que xustifica polo pasado céltico o fundamento da nación galega. Novamente o noso autor anuncia dous temas de grande presenza na literatura e no cine De hoxe en día: os lobishome e a literatura fantástica. A derradeira novela curta foi A coutada (1926). É una novela alegórica na que Risco expón a súa visión ideolóxica galeguista a través do diálogo dun matrimonio no Que se presenta a autenticidade da vida tradicional, fronte ao mundo urbano despersonalizado.
 

As novelas longas

 

En 1927 aparecen varios capítulos na revista Nós da que sería unha novela Abortada polo propio autor, Os europeos en Abrantes, novela satírica que criticaba o Mundo burgués e a mentalidade científica de xente que el coñecía do Ateneo de Ourense. O escándalo entre esta xente levouno a non seguir a súa escrita. Nese mesmo Ano aparecerá na revista Nós un relato entre a ficción e o ensaio literario, “Dédalus en Compostela”, interesante porque se trata dun personaxe das novelas de James Joyce, Autor do Ulysses (1922), novela vangardista por excelencia, da que foran traducidos Varios capítulos ao galego na revista Nós en 1926, e que cremos que inflúe na súa única Novela en galego: O porco de pé (1928). Esta é unha obra satírica non realista, que Lembra a pintura expresionista alemá dos anos vinte pola súa estética e na que Risco fai Unha crítica de todo e de si mesmo na figura do xa coñecido doutor Alveiros. Só salva o Campesiñado, que non aparece na novela. É a historia dun comerciante enriquecido e Vulgar e que chega a alcalde e a ter todos os honores. En contraposición temos ao Espiritualista doutor Alveiros, que ao final, tentado polo demo, renderá tamén homenaxe Ao porco de pé. A obra é un exercicio de linguaxe que, a través da parodia de estilos Lingüísticos diferentes (das ciencias, da economía, do xornalismo, da linguaxe cheli, dos Mitins políticos...), nos dá unha visión lúcida e desencantada do que ía ser todo o século XX co triunfo da vulgaridade, da masificación dos deportes, da comida lixo, da Importancia do diñeiro, etc.

Ensaio

 

Como os demais membros da súa xeración, Risco vai contribuír á creación do Ensaio galego dunha maneira moi brillante, cun estilo claro e didáctico e unha lingua Moi equilibrada. Ten escrito sobre moitos temas e en especial sobre o devir da cultura En xeral e sobre etnografía en particular. Mesmo despois de deixar o nacionalismo Galego no 36 colaborará na sección de etnografía, na Historia de Galiza (1963) dirixida Por Otero Pedrayo. Foi dos primeiros autores que ten teorizado sobre o nacionalismo galego en Teoría do nacionalismo galego (1920). Seguindo a traxectoria do rexionalismo de Murguía fálanos de que Galiza é unha nación, porque posúe todas as características Desta, desde unha visión bastante conservadora. 3Outra obra destacada e publicada en 1934 foi Mitteleuropa, que apareceu antes Na revista Nós. Risco, sempre disposto á crítica, pretende mostrar a raíz da súa viaxe por Alemaña, Chequia e Austria, a súa teoría sobre as sociedades en crise. Xustifica o Ascenso do nazismo como a mellor maneira de frear o movemento comunista. Persoalmente refuxiarase no catolicismo como resposta ao conflito que prevía nun Futuro inmediato en toda Europa. Non imaxinaba as consecuencias nefastas que traería o Nazismo. Despois da guerra publicou Leria (1961), na Editorial Galaxia, eran artigos de Antes da guerra, que agora corrixe o seu nacionalismo e outros son artigos traducidos do español.

A única peza dramática de Risco é O bufón d’El Rei (1928). Estreada en Bos Aires e Impresa en Nós, é un drama simbólico ambientado na Idade Media, que ten como Protagonista un bufón intelixente e sobre todo malvado, namorado da raíña adúltera, que Se alía co rei e se interpón no amor.