Noiz izendatu zuten Napoleon enperadore?

1804an izendatu zuten enperadore. Aurretik, 1799an lehen kontsul eta 1802an biziarteko kontsul izan zen.

Zer izan zen Vienako Biltzarra?

1814-1815 bitartean Europako potentziek bildu ziren bake iraunkorra bermatzeko eta iraultzak saihesteko. Frantziak Iraultzaren aurreko mugetara itzuli behar izan zuen, eta Europako mapa berrantolatu zen.

Nola bateratu zen Italia?

1859tik 1870era hainbat etapatan. Armada franko-piemontearrak austriarrak garaitu zituen 1859an, Garibaldik hegoaldea eskuratu zuen 1860-1861ean, eta 1870ean Erroma okupatu zuten.

Noiz eta nola bateratu zen Alemania?

1864tik 1871ra hiru etapatan. Prusiak dukerriak bereganatu zituen, alemaniar estatu nagusiari aurre egin zion eta Bismarckek aliantzak sinatu zituen; 1871n Bigarren Inperioa aldarrikatu zen.

Napoleon, Europako Berrezarkuntza eta nazionalismoa (1799-1871)

Resumen

Dokumentuak Napoleon Bonaparteren kontsulaldia eta inperioa azaltzen ditu, eta gero Vienako Biltzarrak Europa berrantolatzeko egin zuen Berrezarkuntza. Ondoren, 1820-1848ko iraultza-bolada, XIX. mendeko nazionalismoa eta Italia eta Alemania bateratzeko prozesuak aztertzen dira. Ikasleak gertaera nagusien kronologia eta arrazoiak ulertuko ditu.

Puntos clave

Napoleon 1799an lehen kontsul izendatu zuten eta 1804an enperadore; Kode Zibila eta Frantziako Bankua sortu zituen.
Trafalgarreko Gudua (1805) galdu zuen eta Blokeo Kontinentala ezarri zuen britainiarren aurka.
Napoleon Waterlooko Guduan garaitu zuten 1815ean eta Santa Helenara erbesteratu zuten.
Vienako Biltzarrak (1814-1815) legitimismo monarkikoan eta potentzia handien biltzar-sisteman oinarritutako mapa berria ezarri zuen.
1820 eta 1830eko iraultzek liberalismoa eta nazionalismoa ekarri zituzten, eta Belgikak 1831n independentzia lortu zuen.
Italia 1859tik 1870era bateratu zen, eta Erroma Italiako hiriburu bihurtu zen; Alemania 1871n bateratu zen Bigarren Inperioarekin.

Ponte a prueba

Napoleonen Kontsulaldia eta Inperioa

Napoleon Bonapartek botere guztia bereganatu zuen: 1799an lehen kontsul izendatu zuten, 1802an, biziarteko kontsul.

Frantzia modernizatzeko asmoz, hainbat erreforma gauzatu zituen:

Kode Zibila idatzi zen legeak sinplifikatzeko.
Frantziako Bankua sortu zen.
Elizarekiko harremanak erregulatu ziren, Vatikanoarekiko Konkordatua sinatuta.

Napoleonen Inperioa

1804an, enperadore izendatu zen. Politika espantsionista bultzatu zuen, eta etengabe aritu zen gerran.

Trafalgarreko Gudua galdu zuen (1805).
Blokeo Kontinentala ezarri zuen, britainiarrak kontinenteko salerosketatik kanpo uzteko.

Napoleonek Portugal inbaditzea erabaki zuen, eta horrek Independentzia Gerra piztu zuen 1808an.

1812an, Errusia inbaditzen saiatu zen, baina porrot egin zuen. 1813an, Erresuma Batuak, Prusiak, Errusiak eta Austriak eratutako koalizio batek Napoleon garaitu zuen.

Aliatuak Pariseraino iritsi ziren. Horren ondorioz, Napoleonek botereari uko egin zion 1814ko apirilaren 6an, eta Elba uhartera erbesteratu zen. Ehun egunez boterea berreskuratu zuen, baina behin betiko garaitu zuten Waterlooko Guduan (1815), eta Santa Helena uhartera erbesteratu zuten.

Berrezarkuntza: Antzinako Erregimenera Itzulera

Europan erreakzio-aldi bat abiatu zen, helburu nagusiak hauek izanik:

Legitimismo monarkikoa: Bakeari eusteko bide bakartzat jo zen.
Nazioarteko erantzukizuna: Potentzia handiei eskubidea aitortu zitzaien monarkia legitimoren bat mehatxupean izanez gero, beste lurralde batean esku-hartzeko.
Biltzar-sistema: Potentzia handien arteko biltzarrak antolatu ziren.

Vienako Biltzarra (1814-1815)

Europako potentziek bake iraunkorra bermatzeko eta iraultzak gehiago ez gertatzeko bildu ziren. Europako mapa berrantolatu zen:

Frantziak atzera egin zuen, Iraultzaren aurreko mugetaraino.
Zenbait estatu-tapoi sortu ziren Frantziaren inguruan.
Errusiak, Austriak eta Prusiak lurraldeak modu orekatuan banatu zituzten.

Iraultzaren Aurkako Nazioarteko Aliantzak

Aliantza Santua: Errusiak, Prusiak eta Austriak eratu zuten, antiliberala zen absolutismoa babesteko.
Aliantza Laukoitza: Erresuma Batuak, Austriak, Prusiak eta Errusiak eratu zuten. 1818an, Aliantza Boskoitza osatu zen.

Iraultza-Bolada Berria (1820-1848)

Iraultzen Oinarriak

Sentimendu nazionalisten sendotzea.
Liberalismoaren defentsa: Frantziako Iraultzak aitortutako eskubideak eta askatasunak berreskuratzea helburu zuen doktrina politikoa.

1820ko eta 1830ko Iraultzak

1820ko bolada: Espainian hasi zen, Riego komandantea Fernando VII.aren monarkia absolutuaren aurka jarri zenean.

1830eko bolada: Frantzian lehertu zen, Karlos X.a tronutik kendu zutelako. Bruselan Herbehereetako monarkiaren aurka altxatu ziren, eta Belgikak independentzia lortu zuen 1831n. Polonia Errusiako Inperioaren aurka altxatu zen, baina saiakera hura bortizki ito zen. Italiar estatu batzuetan izandako matxinadek, herrialde askotan izan zuten eragina.

Iraultza horien oinarrian, ideia liberalak eta nazionalistak ez ezik, herri-klaseen eskaera sozialak ere bazeuden.

XIX. Mendeko Nazionalismoa

XIX. mendean, nazio hitzak dimentsio politikoa hartu zuen, eta estatuen mugek ideologia nazionalista aldarrikatzen hasi zen.

Bi motatako mugimendu nazionalistak izan ziren:

Nazionalismo sakabanatzaileak
Nazionalismo bateratzaileak (hala nola Italia eta Alemania)

Italia Bateratzea (1859-1870)

Bateratzea hainbat etapetan gauzatu zen:

1859: Armada franko-piemontearrak austriarrak garaitu zituen Magentako eta Solferinoko Guduetan, eta austriarrek Lonbardia eman zioten Piemonteri.
1860-1861: Italia hegoaldeak bat egin zuen Piemonterekin, Garibaldiren atorra gorrien espedizio batek Napoles eta Sizilia eskuratu ondoren. 1861ean, Viktor Emanuel II.a Italiako errege izendatu zuten.
1866: Piemontek Prusiaren alde egin zuen Austriaren aurkako gerran, eta trukean, Venezia bereganatu zuen.
1870: Gerra franko-prusiarrean frantziarrek atzera egin izana aprobetxatu zuten piemontearrek, eta Erroma okupatu zuten. Aita Santuak okupazio hura aintzatetsi ez arren, Erroma Italiako hiriburu egin zen.

Alemania, Bateratu Aurretik

Alemaniar lurraldeak 39 estatutan banatuta zeuden 1815ean. Vienako Biltzarrak guztiak bildu eta Germaniar Konfederazioa eratu zuen, Austria jarriz buru.

Bateratze Etapak

Lehen etapa (1864): Prusiak Danimarkaren agintepean zeuden bi dukerri inbaditu eta bereganatu zituen.
Bigarren etapa (1866-1869): Prusiak aurre egin zion alemaniar estatu nagusiari.
Hirugarren etapa (1870-1871): Bismarckek aliantza militar bat sinatu zuen hegoaldeko estatu alemaniarrekin.

Alemaniar lurraldeen bateratze-prozesua 1871n amaitu zen, Alemaniako Bigarren Inperioa (Bigarren Reicha) aldarrikatu eta Gilen I.a enperadore koroatu zutenean.