Metamorfismoa: definizioa, faktoreak eta motak

Zer da metamorfismoa?

Metamorfismoa tenperatura edo presioaren eraginez dagoeneko osatuta dauden harriak aldatzen eta harri metamorfiko bihurtzen dituen prozesu geologikoa da.

Metamorfismoa eragiten duten faktore nagusiak

• Tenperaturaren igotzea — kristal‑sareetako atomoen arteko loturak hautsi eta barne‑energia handitzen ditu; horrek kristal‑egitura berriak sortzera bultzatzen du.
• Presioaren handitzea — kristal‑egiturak aldatzen eta kristal trinkoagoak sortzen ditu.
• Fluidoen presentzia — uretan disolbatutako ioiak mineralen kristal‑sareekin elkarreragiten dute; horrek harrien konposizioa alda dezake.

Plaken tektonika eta ingurune metamorfikoak

• Ertz konbergenteak — talka‑zonetan presioa igotzen da; subduzitzen den plakan tenperatura handitzen da.
• Ertz dibergenteak — dortsaletan eta riftetan tenperatura igotzen da.
• Ertz eraldatzaileak — plaken arteko marruskadurak tenperatura eta presioa handitu ditzakete.
• Plaken barneko zonak
  • Puntu beroak — tenperatura igo.
  • Arro sedimentarioak — sedimentu‑geruza lodiak metatzen direnean, sedimentuen pisuak presioa eragiten du.

Metamorfismoaren eraginez gertatzen diren eraldaketa nagusiak

• Ehunduraren aldaketak

  Ehundura harria osatzen duten kristalen edo aleen tamainarekin eta formarekin lotutako ezaugarria da. Presioaren ondorioz mineralen orientazioa eta paketatzea aldatzen dira (trinkotu).

• Egitura aldaketak

  Egitura harriaren barruko kristalen banaketa da. Presioa handitzean foliazio‑maila desberdineko harriak ager daitezke.

• Mineralogiaren aldaketak
  • Aldaketa isokimikoa — konposizio kimiko bera, baina kristal‑sare desberdina (polimorfo mineralak).
  • Birkristaltzea — jatorrizko harriaren kristalen tamaina handitzea.
  • Mineral berrien eraketa — zirkulatzen duten fluidoek jatorrizkoaren konposizioarekin desberdina den mineralogia sortzen dute.

Azaldu foliazio‑mailak

Foliazioa mineralak xafletan orientatzean oinarritutako egitura mota da. Mailak honela bereizten dira:

• Arbel‑maila
  • Kristalek hosto‑egitura agertzen dute.
  • Metamorfismo intentsitate txikia.
• Eskisto‑maila
  • Kristalak handiagoak dira.
  • Metamorfismo intentsitate ertainekoa.
• Gneis‑maila
  • Kristalak kolore argiko eta iluneko bandetan antolatuta agertzen dira.
  • Tamaina handiko kristalak.
  • Metamorfismo intentsitate handia.

Metamorfismo motak

• Ukipenezko metamorfismoa — tenperatura igotzeagatik gertatzen da. Magma igotzen den zonetan inguruko harriek aldaketak jasaten dituzte; aureola metamorfikoa sortzen da (eremu mugatua). Magmatik gero eta hurbilago, tenperatura altuagoa eta aldaketa nabarmenagoak.
• Eskualdeko metamorfismoa — presioa eta tenperatura aldi berean eta denbora luzez handitzean agertzen da; subdukzio‑zonetan edo talka orogenoetan gertatzen da. Harri metamorfiko gehienak modu honetan sortzen dira.
• Metamorfismo dinamikoa — faktore nagusia presioa; ohikoa faila‑zonetan.
• Lurperatze‑metamorfismoa — presioa eta tenperatura dela medio; arro sedimentarioetan sakontasunak igotzean gertatzen da. Adibidez, xafletan antolatutako harriak (arbelak eta gneisak).
• Metasomatismoa — ioi disolbatu asko dituzten fluido beroen presentzian gertatzen da; fluidoak harrien poroen artean zirkulatuz harrien konposizioa alda dezake.

Zein irizpide erabiltzen dira harri metamorfikoak sailkatzeko?

Harri metamorfikoak hainbat irizpideren arabera sailka daitezke:

• Sortu dituen metamorfismo mota
• Jatorrizko harri mota
• Ehundura
• Egitura
• Beste irizpide osagarriak (adibidez mineralogia, foliazio maila, etab.)

Zein harrik izan ditzake fosilak eta zergatik?

Arbelak izan ditzake fosilak. Horregatik arrazoi nagusia da arbelak sortzen dituen metamorfismoak intentsitate txikia izan ohi duela, beraz fosilak ez ditu suntsitzen.

Nola sortzen dira harri metamorfiko ez‑foliatuak? Zein ezaugarri dituzte?

Harri metamorfiko ez‑foliatuak, normalean, ukipenezko metamorfismoan sortzen dira. Horregatik osatzen dituzten mineralek askotan kristal handiak eta erregularrak izaten dituzte eta ez dute orientazio berezirik (ez dute foliaziorik).