Kontinenteen jitoa: Alfred Wegener eta froga nagusiak

Kontinenteen jitoa eta Wegener

Kontinenteen jitoa Alfred Wegener (1880–1930) meteorologo eta geofisikari alemaniarrak proposatutako teoria da. Teoria hori Kontinenteen eta ozeanoen jatorria liburuan proposatu zuen lehen aldiz Wegenerrek. Teoriaren arabera, kontinenteak geruza plastiko baten gainean zeuden eta ozeanikoen geruzak gurutzatuz mugitzen ziren, elkarrengandik hurbilduz edo aldenduz. Fenomeno honi kontinenteen jitoa deitu zion. Wegenerrek ezin izan zuen bere garaian frogatu kontinenteen mugimendua eragiten zuen mekanismoa zein zen.

Mekanismoei buruzko hipotesiak

Wegenerrek proposatu zuen Ilargia edo Eguzkiaren indar grabitatorioek eragin zezakeela mugimendu hori, eta hori mareek eragiten duten moduan kontinentearen jitoa eragiten dutela. Hala ere, teoria hauek ez ziren zuzenak.

Itsas hondoa eta litosfera ozeanikoa

Itsas hondoa itsasoaren azpian dagoen lurrazal-zatia da. Geologoek, plaken tektonika aztertzean, litosfera ozeaniko deritzote. Hiru zatitan banatu ohi da:

• plataforma kontinentala
• ezponda kontinentala
• ordoki abisala

Azal ozeanikoa eta adina

Azal sedimentarioaren arabera jakin dezakegu azal ozeanikoa nola den. Demostratuta dago azal ozeanikoa oso gaztea dela dortsaetan eta zaharrena kostaldeetan.

Ozeanoaren tenperatura

Dortsaletik gertuen dauden tokiak, astenosferaren masa beroaren kanporaketaren ondorioz, beroagoak izaten dira. Dortsaletik urrunago egin ahala, adibidez fosa ozeanikoetan, ura gero eta hotzagoa da.

Itsas sedimentuen bolumena

Itsas sedimentuen bolumena ere aztergai da plaken eta itsas kokapenaren historia ulertzeko.

Wegeneren aldeko froga nagusiak

Proba geografikoak: Wegenerrek susmatu zuen kontinenteak garai batean elkartuak egon zirela, kontinenteetako kostaldeen formen arteko koherentzia handia ikusita, bereziki Hego Amerikaren eta Afrikaren artean. Iraganean kontinente hauek bakar batean elkartuta egon balira, zatiak sartzea logikoa da; ez gaur egungo kostaldeak bakarrik, baizik eta plataforma kontinentalen mugak kontuan hartzen badira koherentzia oraindik handiagoa da.

Proba paleontologikoak

Fosiletan beste froga garrantzitsu bat dago: Antartika, Hego Amerika, Afrika, India eta Australian aurkitu dituzte organismo berdin-berdineko fosilak. Proba honek adierazten du kontinenteak garai batean bilduta egon zirela.

Proba geologiko eta tektonikoak

Kontinenteak bat egonda ikus daiteke haitz-tipoek, beren kronologiak eta mendikateek halako gerriko ia jarraitua eratuko luketela.

Proba paleoklimatikoak

Wegener ohartu zen gaur egungo lekuen klimak ez zetozen bat iraganekoekin. Horrela, gaur egun bero dauden toki batzuk (India, Australia) iraganean izotzez estalita egon ziren, eta Amerikako iparra eta Europa, berriz, oso baso beroak ziren. Gaur egungo arrezife eta glaziarren kokapena ezin da azaldu gaurko kontinenteen kokapena bakarrik ikusita; horregatik Wegener zientzialari alemaniarra horretaz konturatu zen.

Ondorioak eta garrantzia

Wegeneren ideia hasieran zalantzan jarri bazuten ere, geroago plaken tektonikaren eta itsas azalen ikerketen bidez bere hipotesiak sendotu egin ziren. Kontinenteen jitoa ulertzeak geologia, paleontologia eta paleoklimatologia bezalako diziplinetan ondorio handiak izan zituen.

Jatorrizko iturburua: Kontinenteen eta ozeanoen jatorria (Alfred Wegener)