Literatura catalana de postguerra: contexto, etapas e novela

Literatura catalana de postguerra

A guerra civil truncou todas as iniciativas e realizacións políticas e culturais anteriores. Da Renaixença, do Modernismo e do Noucentisme non quedaba máis que o recordo. Morte, miseria, fame, exilio (buscar a salvación persoal, sobre todo en Sudamérica), represión, medo, prohibicións (censura para controlar os medios de comunicación) son palabras que caracterizan en sentido xeral a postguerra.

O intelectual viu esvaecidas as súas posibilidades literarias. O proceso de españolización comezou coa supresión de organismos, coa confiscación do réxime de diarios e revistas e coa transformación de institucións como a Biblioteca de Catalunya.

Etapas

1. A literatura catalá clandestina

Os intelectuais que non marcharan ao exilio organizáronse segundo un panorama de recuperación cultural e lingüística. Reuníanse en casas particulares. O complicado sistema de edición de libros estimulou a aparición de substitutos dos libros: nadadas circulares… Tamén clandestina apareceu a revista Poesia, con colaboracións de Riba.

2. A fin da Segunda Guerra Mundial

As derrotas das forzas do Eixe ao final da Segunda Guerra Mundial supuxeron unha liberación do ambiente. A literatura catalana saíu da clandestinidade e crearonse premios literarios como o Óssa Menor. Aínda así, a tarefa clandestina continuou nos núcleos universitarios, con colaboracións de autores como Riba.

3. Dúas xeracións

Nos últimos anos da década dos 50 comezaron a converxer dúas xeracións. Aqueles escritores formados antes da guerra e outros máis novos inician a súa tarefa intelectual. Algúns escritores fan unha literatura directa coa guerra civil, como Espriu ou Rodoreda.

4. A xeración dos anos 60

Marcados por dous feitos, a loita dos universitarios polo Sindicato Democrático e o Maio do 68, os escritores viviron deslumbrados polo mundo estranxeiro. Autodidactas e formados no bilingüismo, acusan unha certa pobreza de linguaxe e de técnicas. Quim Monzó é un bo exemplo.

Novela e conto

A novela é un xénero maioritario que reclama investimentos económicos considerables e necesita para a súa difusión unha propaganda. A historia da novela catalana na postguerra é unha retoma en tres niveis:

Os autores

Os novelistas catalanes da postguerra formados antes da guerra completan ou culminan a produción que xa iniciaran (Villalonga, Rodoreda). Os segundos tiveron que formarse despois do conflito bélico. Entre os dous grupos, algúns escritores de formación anterior a 1939 comezan a publicar despois da postguerra.

Os editores

O obstáculo clásico é a censura. Ata os anos 50 non aparecen coleccións dedicadas exclusivamente ao xénero novelístico. Ata 1962 non foi autorizada unha colección de traducións de novelas.

Os lectores

A busca e a ampliación dun público foi e é un proceso lento. Na inmediata postguerra, as limitacións impostas ao xénero e a falta dunha crítica provocaron unha desconexión total entre o escritor e o seu lector.