Liberalismo democrático e doutrinario en España e Galicia: principios e diferenzas

Liberalismo Democrático: Demócratas e Republicanos

Os demócratas xurdiron como grupo organizado na década de 1840, como unha disidencia dos progresistas ante a súa crecente moderación. Constituíron unha minoría radical, á súa vez dividida entre os partidos da monarquía e os partidos da república. En España e en Galicia, o liberalismo democrático defendía:

• A soberanía popular, o principio básico sobre o que debían asentarse todas as institucións políticas. A fonte do poder é a nación, pero identificada co pobo.
• A participación popular nas institucións ao considerar que todos os homes - sufraxio universal masculino - teñen dereitos políticos iguais. Así mesmo, considerábase que o pobo debía participar na administración da xustiza, mediante a institución do xurado, e na defensa das liberdades e do sistema político, mediante a creación de milicias urbanas e provinciais (a Milicia ou Garda Nacional).
• A ríxida separación de poderes. O poder lexislativo está reservado en exclusiva para as Cortes; o poder executivo podía ser exercido polo rei ou polo presidente da República.
• Os dereitos e liberdades son inalienables e inherentes á natureza humana, por iso debían figurar, da forma máis ampla posible, na Constitución. Especial recoñecemento debían ter a liberdade de expresión e os dereitos de reunión e asociación.
• A libre alternancia política no goberno debía ser froito da vontade popular.

Liberalismo Doutrinario: Moderados e Progresistas

O liberalismo doutrinario foi a corrente maioritaria en España e toda Europa durante o século XIX.

• Monarquía constitucional como forma de Estado e de goberno na que:

• Todas as institucións do Estado, incluída a Coroa, exerceron os seus poderes de acordo coa Constitución.
• O poder executivo e a dirección política é exercida polo rei, quen nomea e cesa libremente os ministros do Goberno.
• A Coroa comparte o poder lexislativo coas Cortes, de modo que as leis xorden da vontade conxunta de ambas institucións.

• Soberanía compartida. A fonte de todo o poder é a nación, que se identifica coas institucións políticas tradicionais: a Coroa e as Cortes. Restrición da participación política (goberno oligárquico).
• Limitación dos dereitos individuais.

Forma de organizar o territorio:

• Os moderados ou conservadores asumiron plenamente a defensa dos principios do liberalismo doutrinario, impoñendo un restritivo sistema electoral; a través do control da vida municipal polo Goberno central.
• Os progresistas seguiron unha liña ambigua. Procedentes dos exaltados das Cortes de Cádiz e do Trienio Liberal, na segunda metade da década de 1830 moderaron as súas reivindicacións. Aceptaron a maioría dos principios do liberalismo doutrinario, pero reclamaban a primacía das Cortes sobre o rei, a descentralización municipal e unha interpretación ampla das liberdades.