Zergatik hasi zen Lehen Mundu Gerra?

Sarajevoko atentatuak (1914) Austria-Hungariak Serbiari gerra deklaratzea eragin zuen. Aliantza-sistemak zirela eta, potentzia nagusiak gerran sartu ziren.

Zer izan zen Schlieffen Plana?

Alemaniaren estrategia zen: Belgika inbaditu, Frantzia azkar garaitu eta gero Errusiari aurre egitea. Plana ez zen ondo atera, eta frantziarrek erasoari aurre egin zioten.

Zer ezarri zuen Versaillesko Ituna Alemaniari?

Gerraren erantzule bakarra zela onartzera behartu zuten, kalte-ordain ekonomikoak ordaindu behar izan zituen, armada mugatu zioten eta lurralde garrantzitsuak galdu zituen.

Lehen Mundu Gerra: arrazoiak, garapena eta ondorioak

Resumen

Dokumentu honek Lehen Mundu Gerra (1914-1918) aztertzen du: gerra modernoaren ezaugarriak, eragileak, Sarajevoko atentatua eta Schlieffen Plana, lubakien gerraren baldintzak eta Versaillesko Ituna. Ikasleak gerraren kausak, bere garapena eta Europako mapan eragindako aldaketak ulertuko ditu.

Puntos clave

Lehen Mundu Gerra (1914-1918) lehen gerra industriala edo modernoa izan zen, arma berriekin (itsaspekoak, hegazkinak, tankeak).
Gerraren kausen artean Alsazia eta Lorenaren auzia, Britainia eta Alemaniaren arteko lehia ekonomikoa eta Balkanetako gatazkak daude.
Sarajevoko atentatuak (Frantzisko Fernando artxidukearen hilketa) Austria-Hungariak Serbiari gerra deklaratzea eragin zuen, aliantza-sistemaren bidez potentzia nagusiak gerran sartu zirelarik.
Schlieffen Planak Belgika inbaditzea zuen helburu, baina ez zen ondo atera eta Alemaniak bi frontetan borrokatu behar izan zuen.
Versaillesko Ituna (1919) Alemaniari ezarri zitzaion: gerraren erantzukizuna, kalte-ordain ekonomikoak, armada mugatua eta lurralde galerak.
Gerraren ondoren Europako mapa aldatu zen: inperio handiak desagertu ziren eta estatu berri asko sortu ziren.

Ponte a prueba

Kolonialismoaren Definizioa

Kolonialismoa herrialde batek (metropoliak) beste lurralde bat (kolonia) indarrez bereganatzea eta ekonomikoki ustiatzea da.

Lehen Mundu Gerra (1914-1918)

Ezaugarri Nagusiak

Lehen Mundu Gerra lehen gerra industriala edo modernoa izan zen. Garapen zientifikoei esker, arma berri izugarriak, garraio seguruagoak eta sendagai hobeak zeuden. Adibidez:

Itsaspekoak
Hegazkinak
Tankeak

Gerra honetan erabateko mobilizazioa egon zen; hau da, nazio osoak parte hartzen zuen (adibidez, emakumeak eta haurrak lantegietan). Ekonomiari eustea oso garrantzitsua zen; lortzen ez bazuten, gerra galtzea zekarren. Ekonomia indartsua zutenek arma gehiago izango zituzten.

Garrantzia izan zuen beste arlo bat propaganda izan zen. Gerra honetan lubakiak edo trintxerak agertu ziren. Zulo modukoak ziren, eta soldaduek bertan babesteko eta, aldi berean, erasotzeko erabiltzen zituzten.

Gerraren Arrazoiak

Alemaniaren eta Frantziaren arteko Alsazia eta Lorenako auzia: Frantziak eta Alemaniak lurralde horiek bereganatu nahi zituzten.
Britainia Handiaren eta Alemaniaren arteko lehia ekonomikoa.
Austria-Hungariako Inperioaren eta Otomandar Inperioaren barruko herrien askatasun nahia (hungariarrak, txekiarrak, armeniarrak...).
Balkanetan Austria-Hungariaren eta Errusiaren arteko gatazka.

Gerra Piztu Zuena: Sarajevoko Atentatua

Bosniako serbiarrek Serbiarekin bat egin nahi zuten. Frantzisko Fernando artxidukeak, Austria-Hungariako tronuaren oinordekoak, Sarajevo (Bosniako hiriburua) bisitatzea erabaki zuen. Bertan, Gavrilo Princip nazionalista serbiarrak artxidukea eta haren emaztea hil zituen. Austria-Hungariak Serbiari gerra deklaratu zion, eta aliantza-sistemak zirela medio, potentzia nagusiak gerran sartu ziren.

Alemaniaren Estrategia: Schlieffen Plana

Schlieffen Planaren helburua Belgika inbaditzea zen. Belgika neutrala zen eta Alemaniaren eta Frantziaren artean zegoen; Frantziak ez zuen espero Alemaniak handik erasotzea. Belgika inbadituta, Frantzia azkar garaitzea eta, ondoren, Errusiari aurre egitea zuten helburu. Baina plana ez zen ondo atera: frantziarrek alemaniarrei aurre egin zieten, eta erasoak espero baino gehiago iraun zuen. Errusiarekin gatazka hasi zenez, Alemaniak bere indarrak bi frontetan banatu behar izan zituen.

Lubakien Gerraren Gogortasuna

Mendebaldeko Frontean, alemaniarrek eta aliatuek lubakiak egin zituzten. Lubakiak lurrean egindako zulo luzeak ziren, eta soldaduak bertan borrokatzen eta babesten ziren. Oso bizi-baldintza gogorretan bizi ziren. Etengabe borrokan ari ziren, askotan janaririk gabe. Mota askotako gaixotasunak hedatzen ziren, eta higiene-baldintzak oso txarrak ziren. Gerra honek eragin handia izan zuen soldaduengan, bai fisikoki, bai mentalki. Hildako asko egon ziren, eta bizirik atera zirenak oso nekatuta amaitu zuten.

Gerraren Amaiera eta Ondorioak

Gerra Aliatuek irabazi zuten. Galtzaileei, batez ere Alemaniari, baldintza gogorrak ezarri zitzaizkien Versaillesko Itunean.

Versaillesko Ituna (1919)

Versaillesko Ituna Aliatuek (Frantzia buru zutela) Alemaniari sinatzera behartu zioten. Alemania gerraren erantzule bakarra zela onartzera behartu zuten, moralki eta materialki. Alemaniak kalte-ordain ekonomiko izugarriak ordaindu behar izan zituen. Derrigorrezko zerbitzu militarra kendu zioten, armada (gehienez 100.000 soldadu) eta itsas-armada (itsaspekoak barne) izugarri mugatu zizkioten, eta Frantziak Alsazia eta Lorena berreskuratu zituen. Austriak ezin zuen Alemaniarekin elkartu. Ikatz-meatze garrantzitsuak galdu zituen (adibidez, Sarre eskualdekoak).

Horrek eragin ekonomiko eta sozial larria izan zuen Alemaniarentzat: diru eskasia handia pairatu zuen eta lurralde garrantzitsuak galdu zituen. Urte asko behar izan zituen (eta baldintzak aldatu ziren gerora) kalte-ordainak kitatzeko.

Europako Maparen Eraldaketa

Inperio handiak (Errusiarra, Alemaniarena, Austria-Hungariarra, Otomandarra) desagertu edo eraldatu ziren, eta estatu berriak sortu ziren:

Errusiar Inperiotik: Finlandia, Polonia, Estonia, Letonia, Lituania.
Austria-Hungariako Inperiotik: Austria, Hungaria, Txekoslovakia, Jugoslavia (sortu zen), eta lurraldeak Polonia eta Errumaniari eman zitzaizkien.
Alemaniak: Kolonia guztiak galdu zituen (adibidez, Tanganika Afrikan) eta Europan lurraldeak galdu zituen (Alsazia-Lorena Frantziari, beste batzuk Poloniari, Danimarkari...).
Otomandar Inperiotik sortutako lurraldeak (mandatu gisa): Irak (BH), Palestina (BH), Transjordania (BH), Siria (F), Libano (F). (BH: Britainia Handiaren administraziopean; F: Frantziaren administraziopean)