Langile mugimendua eta nazionalismoa Euskal Herrian (1890-1923)

Langileen mugimendua eta nazionalismoa Euskal Herrian (1890-1923)

Euskal Herrian sortutako industrializazioak eta etorkinen etorrera masiboak gizartearen egitura guztiz aldatu zuten. Bertako ohiturak eta kultura-jarduerak areagotu egin ziren —batez ere euskararen arloan—, harreman motak betirako aldatuz. Klase-gizarte berria eratu zen eta hiriak birmoldatzen hasi ziren.

Aldaketa hauek bi gizarte-mugimendu garrantzitsu eragin zituzten:

• Industria-langileen antolakuntza (klase-alderdi eta sindikatuetan).
• Abertzaletasunaren sorrera eta alderdien antolaketa.

Langile mugimendua Euskal Herrian

Industrializazioa hasi zenetik (XIX. mendearen azken laurdenean), urte batzuk pasa behar izan ziren langileek beren egoeraren kontzientzia hartu eta antolatzen hasteko. 1886. urtean Facundo Perezaguak lehen elkarte sozialista sortu zuen Bilbon, tipografo talde batekin.

Denbora pasa ahala, eta langileen bizitza eta lan-baldintza gogorren ondorioz, gatazka laboralak handitzen joan ziren, batez ere Bizkaiko meategietan. Sozialismoa milaka langile mobilizatzeko indarra bihurtu zen. Eskakizun nagusiak hauek ziren:

• Soldatak igotzea.
• Igandeetan jai egiteko eskubidea.
• Zortzi orduko lanaldia.
• Merkataritzarako askatasuna eta osasun-baldintzak hobetzea.

Bilakaera politikoa eta sindikala

1891. urtean Manuel Orte izan zen PSOEko lehen zinegotzia Bilbon. 1890. urtea garrantzitsua izan zen, lehen meategietako greba handia antolatu zelako, non langileek 10 orduko lanaldia lortu zuten. Hala ere, sozialismoa ez zen benetan sendotu 1911ra arte. Bitarte horretan, sindikalismoa Donostian eta Eibarren ere ezartzen hasia zen.

XX. mendearen hasieran, gatazkak goraka egin zuen. 1910ean greba arrakastatsua lortu zen, Canalejasen gobernuaren testuinguruan. Ondoren, tentsioak sortu ziren alderdi sozialistaren barruan, Facundo Perezaguaren (erradikala) eta Indalecio Prietoren (moderatuagoa) artean. Azkenean, Prietok hartu zuen alderdiaren buruzagitza.

Euskal nazionalismoaren erantzuna

Jarrera eta arrakasta honek euskal nazionalismoa bere sindikatu propioa sortzera bultzatu zuen: Solidaridad de Trabajadores Vascos (ELA). Helburua langile euskaldunak batzea zen, abertzaletasunaren eta Elizaren gizarte-dotrinaren barruan. Abertzaleentzat sozialismoa etorkinen ideologia arrotza zen, baina ikuspegi hau ez zen guztiz zuzena, jatorrizko euskaldun asko ere (adibidez, Tomás Meabe) sozialismoan nabarmendu baitziren.