Cadizko Konstituzioa (1812): laburpena eta ezaugarri nagusiak

1.TESTUA: CADIZKO KONSTITUZIOA (1812-03-19)

Aurrean dugun testu hau lehenengo mailakoa da jatorriari dagokionez, Cadizen 1812an idatzitako konstituzioa delako eta ez da berroren interpretazio bat. Forma aldetik, juridikoa da, dekretu bat delako eta edukiari dagokionez testu politiko, ekonomiko, erlijioso eta soziala da. 

Idatzi hau Cadizen idatzi zen 1812an, independentzia gerra garaian. Gorte Nagusiak idatzi zuen eta kasu honetan hartzailea kolektiboa da, Espainiako herritarrak hain zuzen ere. Konstituzioaren asmoa absolutismoarekin amaitzea eta liberalismoari ateak irekitzea da. 

Idatziaren azterketari hasiera emateko, lexikoari erreparatuz, lehenik eta behin hitzen azalpenak emango ditugu, testua ulergarriagoa izan dadin. Hitz horiek honako hauek dira:

• Konstituzioa: Estatu batetako herritarren betebeherrak eta eskubideak jasotzen dituen legedi gorena. Espainiarrek eginiko lehenena, liberala. 

• Gorte Nagusiak: 1812an probintzietako 3 estamentuetako ordezkariek osatu zuten erakundea da, botere legegilea duena. 

• Subiranotasun Nazionala: Herriaren jabetzaren onarpena, herriari dagokio onartzea. Hau da, botere guztia herriarena dela aitortzen duen eskubidea.

Azterketarekin jarraituz, hainbat ideia nabarmentzen dira eta edukiaren arabera ezberdinduz gero, gai erlijioso sozial ekonomiko eta politikoari buruzko ideiak aurki daitezke idatzian zehar. 1. Artikuluan zehazten da Espainia koloniak ere osatzen dutela. 3.
artikuluak, boterea herrian dagoela argitzen du. 8.Artikuluak aldiz, ekonomiaz hitz egiten du, hau da, norberaren ondasun eta aberastasunaren arabera ordaindu behar direla zergak azaltzen du. 

Gai erlijiosoa 12.Artikuluan aipatzen da. Artikulu horren arabera, Espainian babestuko den erlijio bakarra katolikoa da, horrela Espainiarren erlijioa zein izango den esanez eta erlijio honen praktika soilik onartzen du, beste edozein erlijioren praktika debekatuz. 14., 15., 16. Eta 17. Artikuluak berriz, politikari egiten diote erreferentzia, botereari hain zuzen ere. Sistema politikoari dagokionez, Espainiak monarkia moderatu heredagarria izango duela dio. Aipatutako azken artikulu hauek diotena garatzeko asmoz, esan daiteke, boterea hirutan bereizten dela: batetik, botere legegilea errege eta Gorteen esku dagoena, bestetik, betearazlea soilik erregeak duena eta azkenik, judiziala auzitegien esku dagoela. Ideiekin amaitzeko, 371. Puntuak espainiarrei adierazpen askatasuna onartzen zaiela azpimarratzen du.

Testuaren edukia kokatze aldera, aipatu behar da antzinako erregimenera jo beharko genukeela. Carlos IV.Aren garaian, krisi egoera izan zen 

Amaitzeko, konstituzio hau baloratzerako orduan nabarmentzeko idatzia dela izan daiteke. Lehenik, aipatu beharra dago Cádizkoa izan zela Espainiako estatuan idatzitako lehenengo konstituzio liberala. Testuak ideia liberalak jaso zituen, eta eredu bihurtu zen ondorengo zenbait konstituzio idazteko.  

Bigarrenik, argitu behar da Cádizko Konstituzioak ezin izan zuela eraldaketa handirik ekarri hasieran, Independentzia Gerrak sortutako egoerarengatik. Gero, Fernando VII.Ak absolutismoa berrezarri zuen Espainiara itzultzean, eta Cadizko Konstituzioa ezeztatu zuen, nahiz eta hirurteko liberalean berriro ezarri, hurrengo etapa absolutistan berriro ere ezeztatua izateko.

KONSTITUZIOA MARTXAN HIRURTEKO LIBERALEAN 1820-1823