Industrializazioa Euskal Herrian: Bizkaia eta Gipuzkoaren Ereduak

Industrializazioa Espainian: Ezaugarri Orokorrak

Industrializazioa oso berandu iritsi zen, kostaldean gehienbat, barnealdean ez. Arrazoi nagusiak honako hauek izan ziren:

• Lehengaien urritasuna.
• Barne-merkatu eskasa.
• Atzerapen teknologikoa.
• Nekazaritzako sektorean modernizazio urria.
• Kapital falta eta pentsamolde kapitalista enpresarialik eza.
• Amerikako kolonien gerra eta ezegonkortasun politikoa.

Trenbidearen Lege Orokorra eta lehen bankuak sortu ziren. Nekazaritzak indar handia zuen (Hegoalde latifundista, Iparralde minifundista). Espainia aberatsa zen mineraletan, baina ustiakuntza eskasa zen. Ondasunak saldu behar izan zituen zorrak ordaintzeko. Ehungintza Katalunian eta siderurgia hego-ekialdean garatu ziren.

Euskal Herriko Industrializazioaren Testuingurua

XVIII. mendera arte, ekonomia nekazaritzan eta abeltzaintzan oinarritu zen (Baserria). Iraupeneko polikultiboa sustatu zen. Mendearen bukaeran, Europan egondako industrializazioak krisia sortu zuen Euskal Herrian, eta egoera berrira egokitu beharra zegoen. Euskal Herriak garapena izan zuen Berrezarkuntza garaian. Eragileak:

• Eskulan trebea.
• Kokaleku egokia.
• Burgesia merkatari eta enpresaria.
• Itsas tradizioak.
• Burdin meategiak.

Industrializazio prozesua Araban eta Nafarroan ez zen gertatu. Bizkaia barnean eta Gipuzkoan motela izan zen, baina kostaldean azkarra.

Bizkaia: Siderurgiaren Gunea eta Kapitalaren Kontzentrazioa

Lehen urratsak XIX. mende erdialdean eman ziren, Karlistaldien ondoren. Lehenengo labe garaiak sortu ziren. Hasieran, burgesiak ez zuen kapital nahikoa industrializazioa bultzatzeko. Tutera-Bilbo trenbideak eta Bilboko Bankua sortzeak aurrerapen handia ekarri zuten.

Bessemer prozesua (fosfororik gabe burdina altzairu bihurtzea) Bizkaian eta Suedian soilik aplikatu zen. Burdina Ingalaterrara esportatzen hasi zen, eta handik ikatz merkea ekarri. Prozesu honetan parte hartzen zutenak:

• Meategien jabeak.
• Meategiak alokatu zituztenak.
• Meategietatik portura garraiatzen zutenak.
• Esportatzaileak eta ontzi konpainiak.

II. Karlistadak jarduera eten zuen, baina bukatutakoan berpiztu egin zen. Burdinaren ustiakuntza eta esportazioek kapital asko bildu zuten, baina gutxienen eskuetan, familia aberatsenetan. XIX. mende bukaerarako, Bizkaiko burgesia industrializazio prozesua hasteko prest zegoen, eta Espainiako siderurgia multzo handiena sortu zen. Industria berriak sortu ziren: ontzigintza, itsaso-enpresak, elektrika eta transformazio industriak. Industria esku gutxietan banatua zegoen.

Gipuzkoa: Industria Anitza eta Tradizioa

Gipuzkoako prozesua azkartu zuten faktoreak:

• Manufakturen tradizioa.
• Merkatuen existentzia.
• Eskulan egokia.
• Beharrezko kapitala.

Sektore nagusiak:

• Papergintza: Tolosan hasi zen, La Esperanza enpresarekin. Mende berriaren hasieran hazkundea geratu zen, gehiegizko ekoizpenagatik eta kolonietako merkatuen galeragatik. XX. mendean Papelera Española sortu zen.
• Ehungintza: Erro sakonak zituen Gipuzkoan.
• Siderometalurgia: Armagintza oso garrantzitsua zen (Eibar). Lehen Mundu Gerran izan zuen hazkunderik handiena.

Banka industrializazioarekin batera garatu zen finantza sektorea. Garraioetan, Bilbo-Tutera eta Madril-Irun trenbideak oso garrantzitsuak izan ziren.

Bizkaia eta Gipuzkoaren arteko Konparaketa

Antzekotasunak

• Industrializazio berandua Europarekin alderatuz.
• Siderurgiaren nagusitasuna.
• Espainiar merkatuarekiko menpekotasuna.
• Kanpotar eskulanaren erabilera.

Desberdintasunak

• Kapitalaren jatorria: Gipuzkoako kapitalak jatorri ezberdina zuen; Bizkaian, aldiz, inbertitzaile handien eskuetatik iritsi zen.
• Enpresa tamaina eta aniztasuna: Gipuzkoan enpresa txiki eta ertainak ziren nagusi, eta era askotako industria zegoen. Bizkaian, aldiz, sektore nagusi bat zegoen.
• Banaketa geografikoa: Gipuzkoan herrialdean zehar banatuta zegoen industria; Bizkaian, zona batean kontzentratuta.
• Hazkunde erritmoa: Bizkaikoak erritmo altuagoa izan zuen, baina Lehen Mundu Gerran Gipuzkoak bultzada handia jaso zuen.