Noiz hasi zen Industria Iraultza?

Lehen Industria Iraultza 1780 inguruan hasi zen Britainia Handian, XVIII. mendearen bigarren erdialdetik aurrera.

Zein dira Industria Iraultzaren bi aldiak?

Lehen Industria Iraultza 1780tik 1870era bitartekoa da, eta bigarrena 1870etik 1914ra bitartekoa. Bigarrenean elektrizitatea eta petrolioa energia-iturri nagusi bihurtu ziren.

Zein ondorio sozial izan zituen Industria Iraultzak?

Estamentu-gizartetik klase-gizartera igaro zen. Burgesia klase nagusi bihurtu zen, eta fabriketako langileek (proletariotzak) soldata baxuak eta lan-baldintza txarrak zituzten.

Industria Iraultza: lehen eta bigarren aldiak, eragileak eta ondorioak

Resumen

Dokumentuak Industria Iraultza bi aldietan banatzen du: lehena Britainia Handian (1780-1870) eta bigarrena Britainia, AEB eta Alemanian (1870-1914). Fabrikak, garraioak, nekazaritza, energia eta industria berriak, eta horien ondorio demografikoak, sozialak, ideologikoak eta kulturalak azaltzen ditu.

Puntos clave

Lehen Industria Iraultza 1780 inguruan hasi eta 1870ean amaitu zen; Britainia Handian hasi zen.
Bigarren Industria Iraultza 1870etik 1914ra luzatu zen, energia-iturri berriekin (elektrizitatea eta petrolioa).
Lehen aldian lurrun-makina (James Watt), ikatza eta kokea nagusitu ziren; ehungintza eta siderurgia puntako sektoreak izan ziren.
Trenbideen eta itsasontzi lurrun-motordunen garapenak abiadura, segurtasuna eta zama-ahalmena handitu zituen.
Bigarren aldian Bessemer labeak altzairua merke ekoiztea ahalbidetu zuen, eta sozietate anonimoak, kartelak eta trustak sortu ziren.
Ondorio sozialen artean, klase-gizartea sortu zen: burgesia nagusitu zen eta proletariotzak lan-baldintza txarrak jasan zituen; langile-mugimendua eta sindikatuak sortu ziren.

Ponte a prueba

Industria Iraultzaren aldiak

Industria Iraultza bi aldi nagusitan banatzen da:

Lehen Industria Iraultza: 1780 inguruan hasi eta 1870ean amaitu zen.
Bigarren Industria Iraultza: 1870etik 1914ra arte luzatu zen.

1. Lehen Industria Iraultza

XVIII. mendearen bigarren erdialdetik aurrera hasi zen Britainia Handian.

Fabriken iraultza eta industrializazioa

Fabrikak sortu ziren eta bertan elementu hauek nabarmendu ziren:

Makinak: Lurrun-makina (James Watt).
Energia-iturri berriak: Ikatza eta kokea.
Lanaren banaketa: Espezializazioa hasi zen.

Puntako sektoreak

Ehungintza: Lehengaia kotoia zen; ehungailu mekanikoa erabili zen.
Siderurgia: Lehengaia burdina zen, erregaia kokea, eta labe garaiak erabili ziren.

Honek guztiak ondorio zuzenak izan zituen: produktibitateak gora egin zuen eta prezioek behera.

Demografia iraultza

Hazkunde demografiko handia gertatu zen faktore hauen ondorioz:

Jaiotza-tasa altua eta heriotza-tasa baxua.
Elikadura hobetu zen.
Medikuntzan aurrerapenak egon ziren (txertoak, ospitaleak, botikak).
Higiene-ohiturak zabaldu ziren (bainu publikoak).

Honek eskaria eta eskulana handitzea ekarri zuen.

Nekazaritza iraultza

Nekazaritzako teknikak hobetu ziren:

Laboreen txandaketa, burdinezko goldea, makina berriak eta ongarri kimikoak.
Ureztatze-metodoak hobetu ziren.
Abeltzaintza eraldatu zen: Larre-lurrak eta estabulazioa ugaritu ziren.
Nekazaritza-egitura aldatu zen: Herrilurrak eta jaun-jabetzak deuseztatu ziren, jabetza pribatua bihurtuz.

Ondorioak: Ekoizpena handitu zen, biztanle gehiago elikatu ziren eta nekazari-exodoa hasi zen (biztanleria hirietara joan zen bizitzera).

Garraioen iraultza

Nabigazioa

Lurrun-motorrezko itsasontziak, burdinezko kroskoa eta hotz-ganbarak erabili ziren.
Distantziak laburtu ziren: Suezko kanala (Londres-Mumbai bidaia %40 laburtu zuen).

Trenbideen aroa

Bi aurrerapen elkartu ziren: burdina eta lurrun-makina.

Stephenson: Lehenengo lurrun-motorra egin zuen zamak garraiatzeko.
Kontinenteen arteko lineak sortu ziren, adibidez, Transiberiarra.

Ondorioak: Abiadura, segurtasuna eta zama-ahalmena handitu ziren. Bidaien iraupena eta garraio-kostua murriztu ziren. Munduko ekonomia espezializatu zen, lehengai gehiago lortu ziren, dieta hobetu zen eta emigrazioa erraztu zen.

2. Bigarren Industria Iraultza

1870etik aurrera Britainia Handian, AEBn eta Alemanian garatu zen.

Industrializazioa eta energia-iturri berriak

Energia-iturriak: Elektrizitatea eta petrolioa.
Makinak: Dinamoa eta eztanda-motorra.

Sektore nagusiak

Siderurgia: Bessemer labearen bidez, altzairu kopuru handiak merke ekoitzi ziren.
Elektrizitate-industria: Bonbilla (Edison), trenbidea, metroa, telefonoa eta irratia.
Kimika-industria: Petrolio-produktu berriak (botikak, tinteak, koloratzaileak).
Garraio-industria: Automobilak eta hegazkinak.

Iraultza finantzieroa eta aldaketak

Enpresak handitzean kapital gehiago behar zen lehengaiak, makinak eta langileak ordaintzeko. Horrela sortu ziren:

Sozietate anonimoak eta banku modernoak.
Enpresa-konzentrazioa: Inbertsioak eta merkatuak kontrolatzeko (Kartelak, Trustak, Holdingak).

Ekoizpen-sistema berriak

Taylorismoa eta Fordismoa.
Saltzeko moduak aldatu ziren: saltoki handiak eta publizitatea sortu ziren.

Industria Iraultzaren ondorio orokorrak

Hazkunde demografikoa eta urbanizazioa

1900ean Europako biztanleria mundukoaren %24,7 zen.

Kausak: Heriotza-tasak behera egin zuen (elikadura, medikuntza eta higiene-aurrerapenak) eta jaiotza-tasak gora (ugalkortasuna areagotu zen).
Biztanleriaren lekualdatzea: Lan-exodoa (nekazariak hirietara) eta migrazio transozeanikoa (Amerikara, Australiara eta Zeelanda Berrira).
Urbanizazio-prozesu bizia: Hirien kopuruak eta biztanleriak gora egin zuen. Batzuk fabriken inguruan (Liverpool) eta beste batzuk merkataritza-guneetan (Marseilla). Auzo industrialak (plangintzarik gabe) eta zabalguneak sortu ziren.

Ondorio sozialak

Gizarte estamentaletik klase-gizartera igaro zen, non oinarria lege-berdintasuna zen, baina klaseak aberastasunaren arabera bereizten ziren.

Goi-klasea: Aristokraziak nagusitasuna galdu zuen eta burgesia klase nagusi bihurtu zen.
Erdiko klasea: Burgesia txikia.
Behe-maila: Fabrikako langileak (proletariotza). Soldata baxuak zituzten, emakumeek eta umeek ingurune kutsatuetan lan egiten zuten, eta ez zegoen gizarte-segurantzarik ezta erretiro-laguntzarik ere. Nekazariak (lurjabe txikiak, jopuak, jornalariak) hirietara joan ziren.

Ondorio ideologikoak

Langile-mugimendua sortu zen:

Bilakaera: Ludismoa (makinak suntsitzea), sindikatuen sorrera eta alderdi politikoak (adibidez, PSOE).
Erreibindikazioak: Lanaldia murriztea, haurren lana desagertzea, soldatak igotzea, lan-baldintzak hobetzea, aseguruak eta sufragio unibertsala.
Presio-tresna: Greba.
Ideologiak: Marxismoa eta anarkismoa.

Ondorio kulturalak

Errealismoaren garaia hasi zen.
Gizarte alfabetatuagoa sortu zen eta prentsa modernoa garatu zen.
Ohitura berriak: Elkartzeko lekuak aldatu ziren, oporrak hasi ziren, Olinpiar Jokoak berreskuratu ziren eta Athletic Bilbao bezalako futbol taldeak sortu ziren.