Hirien suspertzea Europan: XI. mendetik XIV. mendera arteko garapena

HIRIAK SUSPERTZEA

1. XI. mendean zer gertatu zen Europako hirietan?

Hiriek susperraldia gora egin: hirien kopurua, haien biztaleriak garrantzi sozialak eta ekonomikoak ere.

2. Zergatik lotzen da hirien garapena landa inguruko aldaketekin?

Landa inguruan bizi baldintzetan hobekuntza egon zelako:

• Produktibitatea hazi zen

• Berrikuntza tenikoi esker egon zirelako

• Elikadura hobetu egin zen.

Eta hori ondorioak ekarri zituen hirietan.

3. Zer ondorio ekarri zuen landa inguruko aldaketak?

• Landako biztanleriak gora: Bai eta haien bizi itxaropenak ere.

• Nekazari askok hiretara emigratu, hirien hazkundeari laguntzen zioten.

• Nekazaritza soberakinak biztanleria elikatzeko behar ez zirenez, hirietako merkatuetan saltzen zituzten. Merkataritza eta aberastasun sorkuntza suspertu zituen horrek.

4. Hirien garapena: ezaugarriak (auzoak, harresiak, biztanleak, eraikinak, motak).

Harresiak eraiki zituzten hiriak babesteko edo lehendikzeudenak handitu.

Hirietako bistanleria hainbat jardueeretan aritzen zen: merkataritzan, artisautzan, administrazioan.

Hirietan jarduera artistiko bizia garatu zen eta hura goreneko mailara eramaten langundu zuten burgesek, katedralak eta eraikin hanidak eraikitzeko dirua jarri baitzuten.

5. Hirietako biztanleriaren egitura.

Merkataritza eta bankari handiak gizarteko talde aberatsenetakoak izaten ziren.

Merkatarien eta bankarien atzetik, merkatari txikiak eta artisauak zeuden.

Talderik jedutsuena srtisautzan eta nekazaritzan kaulifikazio gutxien zuten languileek eta inguruko lurrak lantzen nekazariek osatzen zituzten.

6. Zergatik errege-erreginek sustatu zuten hirien garapena?

Errege-erreginek egoera hori baliatuta hirietako ekonomia garraipena sustatu zuten, nobleei kentzeko.

7. Gremioak: zer ziren?, osaketa, arauak, kokapena.

Ofizio bereko eskulangileen elkarteak ziren. Goian maisu zeuden, gero ofizialak eta oinsarrian ikastunak.Arau zorrotzez arautzen ziren: Lan baldintzak, produktuen kalitatea, ordutegiak eta prezioak.

Gremio bakoitzeko artisauak kale edo auzo berean bizi ziren, kale eta auzo horiek gremioen izena hartzen zuten: Larruginena, Tindatzaileena, brodatzaileena…

MERKATARITZA

1. Zein faktore eragin zuten bai lekuko merkataritzaren zein distantzia luzeko merkataritzaren garapena?

• Garraioetako aurrerapen teknikoak Lau gurpiletako gurdiaren orokortzea eta nabiigazio hobekuntzen hedapena (iparrorratzea, astrolabioa)

• Merkataritza bideak seguruagoak izatea.

• Zirkuazioan zeuden txanponen kopurua haztea dukya (Venecia) eta florina (Florentzia)

• Merkatari elkarteak sortzea.

• Bankariak eta mailegu emaileak agertzea. Bidaiak finantzatzeko diru aurrerakinak ematea eta kanbio letrak (ordain bat agintzen duten dokumentuak) erabiltzera. Ondo

2. Zer ziren feriak?. Zer egin zuten errege-erreginek eta tokiko zenbait jaunek?. Zeintzuk ziren famatuenak?

• Feriak azoka handiak ziren. Merkatarien biltzarra. Feriak garatu ziren. Errege-erreginak eta nobleek, haien segurtasuna bermatze aldera, babesten zituzten merkatarien biltzarrak. Xanpainakoak (Frantzia) ziren garrantzitsuenak.

3. Merkataritzako bideak: Aipatu merkataritzako bideak eta azaldu bakoitzaren ezaugarriak.

• Atlantiko bidea: Ardoa eta Mediterraneotik iritsitako produktuak salerosten ziren. Merkatari kantabriarrek eta euskaldunek Gaztelako artilea garraiatzen zuten ehunginza ekoizpeneko guneetara; Gantera eta Brujasera, adibidez.

• Mediterraneoko bidea: Aragoiko Koroako merkatariak eta Genova eta Venezia hiretakoak musulmaetik eta bizantziarrekin lehian aritu ziren. Ekialdetik zetozen luxuzko produktuak (zeta, perfumeak eta espezieak…) eta produktu merkeago batzuk (artilezko oihalak, kasu) salerosten ziren.

• Ipar itsasoko eta itsaso Baltikoko bidea. Egurra burdina eta arrain gazituak salerosten zituzten bide horretan. Lübeck eta Hanburgo hiriek, besteak beste, Hansa izeneko merkataritza elkarte garrantzitsua eratu zuten.

• Ekialdeko bidean, Marco Polo is¡zan zen XIII.mendeko merkatari famatueneko bat: Txinaraino iritsi zen eta egindako bidaiak deskribatu zituen Miraien liburua lanean.

ERAKUNDE POLITIKOAK

1. Aitasantutza eta Inperioak zelan justifikatzen zuten haien nagusitasuna?

Erlijio arrazoiekin juztifikatzen zuten. Aitasantutza kristandadearen balioen ordezkariak eta babesleak baitziren.

2. Zein zen Erromako aita santuaren helburua?. Zer zuen horretarako?

Haren helburua teokrazia ezartzea zen, hau da botere zibilari erlijio boterea gainjartzea.

3. Germaniako Erromatar Inperio Santuaren helburua zein zen?

Kristandadea eta aita santua babestea.

4. Zer nolako harremanak izan zituzten aita santuek eta enperadoreek?

Txarra zen, ugari zituzten, ez baitzituzten ados jartzen bi boteretako nork zituen eskubide gehien.

5. Monarkiek etapa honetan zer saiatu ziren?

Aita sauntutzaren eta inperioaren nagusitasunari aurre egiten saiatu ziren eta haien boterea berreskuratzen.

6. Zer egin zuten monarkek aginpidea berreskuratzeko?

Noblezia feudalari aurre egin zioten, haien priblegioei mugak jartzeko eta monarkiaren boterea sendotzeko. Horretarako hirietako bistamleekin itunak egin zituzten. Foru izeneko pribilegio e

7. Zelan sortu ziren gorte estamentalak?

Hirietako ordezkariak kuria feudalean sartu ziren pixkanaka, eta nobleei eta kleroari batu zitzaizkien. Horrela sortu ziren gorte estamentalak.

8. Zein zen gorte estamentalen funtzioa?

• Erregeari aulkuak ematea

• Zergak kobratzeko baimena izatea nori? erregeari.

9. Zelan deitzen ziren gorte estamentalak Gaztela eta Aragoin, Ingalaterran eta Frantzian?

Parlamentuen jatorria

XIV. MENDEKO KRISIA

1. Zer gertatu zen Europan XIV. mendean?

XIV.mendean Europa feudalak izandako zenbait arazoren ondorioz, aurreko mendeetako garapena gelditu egin zen. Arazo horiek krisi orokorra eragin zuten, hainbat alderditan zena.

2. XIV.mendeko krisiak azaldu:

a)erlijio krisia

Katolizismoaren barruan, Mendebaldeko Zisma ekarri zuen liskarra sortu zen. Zisma hura haustura garaia izan zen Elizan. 1378tik 1417ra iraun zuen eta bi aita santu egon ziren: Erromakoa eta Avignongoa (Frantzia)

b)krisi politikoa

Ehun Urteko Gerra gertatu zen. Une hartan zeuden monarka boteretsuenen arteko gatazka izan zen; Frantziaren eta Inglaterraren artekoa, alegia. Tartean beste erresuma batzuk sartu zirenez, gatazka orokortu egin zen azkenean.

c)krisi demografikoa

Europako biztanleriak behera egin zuen:

• Biztanleen heren batetik gora galdu zuen. XIV. mendean. Horren kausa nagusiak:

• Uzta txarren boladek eragindako gosea,

• Izurrite Beltza oso gaixotasun kutsakorra izan zen eta jada ahulduta zegoen biztanleria kaltetu zuen 1348. urtetik aurrera.

d)gizarte krisia:

• Landan. Jaunen aurka matxinatu ziren nekazariak, jaun sistema zurrunaren gehiegikerietatik libratzeko. Nobleak ere aritu ziren elkarren aurka eta feudoetan bizi ziren jopuei eragin zien horrek.

• Hirietan. Hirietako patrizio taldeen kontra matxinatu ziren biztanle pobreenak eta eskulangile xumeenak. Hirietako patrizio horiek ere liskarrak izan zituzten, udal boterea kontrolatu nahi baitzuten.

• Herri erreboltak. Herri masek indarkeriaz jazarri zituzten juduak, atzerritarrak, aberatsak eta egoera haren erruduntzat jotzen zuten edonor. Izurriak eta goseak izututa zeuden, eta predikatzaileek fanatizatuta.