Francoaren diktadura: ideologia, politika, ekonomia eta oposizioa

GAIA. Francoaren aukerak eta faxismoaren gorakadak

Gerra bukatu ondoren, Francok hiru aukera zituen: sistema errepublikarena berrezartzea, monarkia berrezartzea edo diktadura militarra. Azken aukera aukeratu zuen. Faxismoaren gorakadak erraztu zuen hori.

Frankismoaren oinarri ideologikoak

FAXISMOA

Mussolini eredutzat hartu zen. Alde bakarra sortu zen: Falange Española y Tradicionalista de las JONS. Francori maiz deitzen zaion epitetoa izan zen "El Caudillo". Aitzinako inperio espainiarraren handitzea lortu nahi zuten, baina eredu faxista ez zen nagusitu guztiz; armadak egonkortasun handiagoa zuen.

ANTIKOMUNISMOA

Gerra bukatu aurretik, Francok Antikomitern Ituna bezalako posizioetan egon zen Italia eta Alemaniarekin, III. Internazionalaren aurkakoa. 1940ean onartu zen "Ley de represión de la masonería y el comunismo", errepresio gogorrari oinarri legalak emateko.

KATOLIZISMOA

Diktaduraren garaian erregimenaren eta Elizaren arteko kolaborazioa erabatekoa izan zen. Elizak pribilegio handiak izan zituen eta, ordainetan, Franco erregimenaren tresna bihurtu zen. Horrek sortu zuen nazional-katolizismoa.

NAZIONALISMO ESPAINIARRA

Erregimenak zentralismorako joera zorrotza erakutsi zuen eta herria mobilizatzeko nortasun espainiarraren aldeko diskurtso indartsua erabili zen isolamenduko urteetan.

Botere frankistaren oinarriak

MILITARRAK

Militarretatik lortu zuen Francok boterea. Estatuburu izendatu zuen bere burua, eta militarrek laguntza eman zioten. Ordainetan, prestijio soziala eman zitzaien, ez botere exekutibo handia. 1974an UMD (Unión Militar Democrática) sortu zuten ofizial gazte batzuek, erregimenaren aurka; horiek ejertzitik kanporatuak izan ziren.

FALANGISTAK

Francok Falangearen sinboloak erabili zituen, baina falangistei ez zien benetako boterea eman. 1967an sortu zen Fuerza Nueva bezalako taldeak. Falangisten rola sinbolikoa izan zen sarritan.

MONARKIKOAK

Monarkikoak hasieran boteretik baztertuta egon ziren. 1947ko Ondorengotza Legearekin Don Juanen berrezartzeko itxaropenak galdu ziren; 1969an Francok Juan Carlos bere ondorengo izendatu zuen.

KATOLIKOAK

II. Vatikano Kontzilioaren ondoren, eliza pixkanaka erregimenetik aldendu zen. Azken urteetan elizak aldaketa politikoak aldarrikatzen hasi ziren.

II. Mundu Gerraren aurreko jarrera

Hasieran neutraltasuna izan zen nagusi, baina Alemaniarekin "Tratado de Amistad" eta Frantzia eta Erresuma Batuan merkatal-hitzarmenak sinatu ziren. Espainiak zeharka parte hartu zuen alemaniarrekiko laguntzarekin.

1940ko urrian Hitler eta Franco Hendaian elkartu ziren. Espainiak gerran sartzeko baldintzak zeuden, baina Francok lurralde-eskakizun batzuk egin zituen, eta Hitlerrek ez zituen onartu; horrela Espainia gerratik kanpo geratu zen.

1941ean Alemaniak Sobietar Batasuna erasotu zuenean, Espainiak Division Azul bidali zuen hainbat boluntario alemaniar aldeko operazioetan parte hartzera. AEBek 1942an gerran sartzearekin, Francok atzera egin zuen. 1943an Mussolini atxilotu eta hil egin zutenean, Espainiak neutraltasuna aldarrikatu zuen.

Erregimen frankistaren sorrera (1939-1959)

Kanpo politika

Nazioarteko isolamendua

Gerra amaitzean Espainia nazioartean erabat marjinatua geratu zen: NBEtik kanpo, Marshall planetik kanpo, eta nazioarteko ordezkaritza gutxi. Pirinioetako mugak estutu ziren, eta helburua Francori presioa eginaraztea zen boterea uzteko.

Isolamenduaren bukaera

Gerra Hotzaren hasierarekin, mendebaldeko potentzien jarrera aldatu zen eta Espainia bloke kapitalistaren barruan mantentzea garrantzitsua bihurtu zen. 1953an akordio militar eta ekonomikoak sinatu ziren AEBekin: akordioek isolamendua apurtu zuten; AEBek base militarrak jarri zituzten eta trukean Espainiak laguntza ekonomikoa eta militarra jaso zuen. Ondoren Espainia onartu zuten NBEn eta FMIn. 1956an Marokoren independentzia onartu zen.

Barne politika

Sistema politikoa diktaduralekoa zen: botere guztiak Francoren esku, alderdi bakarra, printzipio demokratikorik ez, gizabanakoen askatasun murriztuak, konstituziorik gabekoa eta zentsura gogorra.

Aldarrikatutako lege nagusiak:

• Ley de Cortes (1942): Francoren legeak onartzeko mekanismoak ezarri zituen.
• Ley de Referendum Nacional (1945) eta Fuero de los Españoles (1945): nazioarteko egoera berrira egokitzeko aurkeztu ziren, baina ez zuten demokratizazioa ekarri.
• Sucesión de la Jefatura del Estado (1947): etorkizuneko monarkia eta ondorengotza arautzen saiatu zen; Francok bere gaitasunak berreskuratu zituen eta ondoren bere hautuak eragin zuen Juan Carlosen izendapena.

Politika ekonomikoa

AUTARKIA FASEA

Hasieran estatuak ekonomia erabat kontrolatu zuen. Horrek burokrazia eta ustelkeria handitu zituen. Ondorioz: industria atzerapena, inportazioen oztopoa, nekazaritzaren atzerapena, inflazio handia eta merkatal-defizita sortu ziren. Bizitza-mailaren beherakada izan zen; Francoren alde borrokatu zirenei ordainak ematen zizkieten neurriak ere izan ziren.

EKONOMIAREN IREKIERA

1950eko hamarkadan egoera aldatu zen: AEBen laguntza jaso zen eta Opus Dei-ko teknokrata batzuk (hala nola Ullastres) ministro izendatu zituzten. Helburua Espainia nazioarteko merkatuan kokatzea eta ekonomia modernizatzea izan zen. Neurriak: pezeta debaluatzea, soldatak mantendu eta gastu publikoa murriztu, zergak igo. Ondorioz, inflazioa jaitsi eta defizita murriztu zen, baina enpresa askok itxi behar izan zuten.

Erregimenaren aurkako oposizioa

Erregimenaren barnekoa

Don Juanek Laussanako Manifestua idatzi zuen erregetza konstituzionala sustatzeko, baina Francok ez zuen boterea uzteko asmorik. Azkenean, Juan Carlos, Don Juanen semea, Francoren kontrolpean heziko zela erabaki zen, ondoren errege izateko prestatu zelarik. Bando Nazionalean gerra egin zuten gehienak Francoren alde izan ziren; gero, gerra irabazi zuten eta galdu zutenen artean bereizketa sakona geratu zen.

Erregimenaren kanpokoa

Galtzaile askok erbestea hautatu zuten. 1945eko Errepublikako Gorteetako diputatuak Mexikon bildu ziren aliatuei Francori boterea kentzeko eskatuz, baina aliatuek interes gutxi erakutsi zuten.

MAKIAK: Komunistek eta anarkistek 1944-1952 bitartean talde gerrilariak antolatu zituzten eta gune gerrillariak eratu zituzten; ez zuten lortu aliatuen interbentzioa, ezta herriaren laguntza ere.