Gizakiarien antolaketa mailak eta zelulak

1. Antolaketa maila

Gizakiak gero eta konplexuagoak dira, eta mailatan antolatzen dira:

• Organismo maila
• Aparatu eta sistema maila
• Organo maila
• Ehun maila
• Organulu zelularra eta zelula maila
• Maila molekularra
• Maila atomikoa: oxigenoa, nitrogenoa...
• Maila subatomikoa: neutroiak, protoiak...

2. Bioelementuak eta biomolekulak

• Ura: Ez-organikoa. H2O. Zelulen erreakzio kimikoen ingurunea, gorputzeko tenperatura erregulatu eta substantziak garraiatu.
• Gatz mineralak
• Gluzidoak: Organikoak. Glukosa. Funtzio energetikoa eta egiturazko funtzioa.
• Lipidoak: Organikoak. Gantz-azidoak eta glizerola. Egiturazko funtzioa, isolatzaile funtzioa eta erreserba funtzioa.
• Proteinak: Organikoak. Aminoazidoak. Egiturako funtzioak, garraio funtzioa eta erreakzioetan parte hartzen dute.
• Azido nukleikoak

3. Zelula aniztasuna

Izaki guztiok zelulaz osatuta daude. Zelula da bizi-funtzioa betetzen duen unitaterik txikiena (ugalketa, harremana eta nutrizio funtzioak).

4. Giza zelularen egitura

Giza zelulak guztiz eukariotoak dira. Zelulen artean desberdintasuna egon arren, guztiek dituzte hiru elementu hauek:

• Mintz plasmatikoa: Lipidoz eta proteinaz osaturik; batez ere, zelulak babestzeaz gain, kanpoko substantziak garraiatzen dituzte.
• Zitoplasma: Substantzia ugari dituen ur-disoluzioa da. Bertan organulu zelularrak daude.
• Nukleoa: Egitura esferikoa, non materia genetikoa dagoen (ADN-a).

Organulu zelularrak

Zitoplasman dauden egiturak dira, eta hainbat funtzio bereizten dira. Zelula guztiek ez dituzte organulu berberak izaten, zer funtzio betetzen duten arabera.

Organuluak: mitokondrioak, erretikulu endoplasmatikoa, erribosomak, Golgiren aparatua, bakuoluak, lisosomak eta zentrosomak.

5. Organoak, sistemak eta aparatuak

Mota berekoak izanik, antzeko funtzioa betetzen dituzten organoak.

Sistemak

Bata bestearekin lan eginez funtzio goren bat edo batzuk betetzen dituzten hainbat organok osatzen dituzten multzoak.

• Gihar sistema
• Eskeleto sistema
• Nerbio sistema
• Sistema endokrinoa

Aparatuak

• Digestio aparatua
• Arnas aparatua
• Iraitz aparatua
• Ugaltze aparatua
• Zirkulazio aparatua
• Lokomozio aparatua

Oharra: Ehunak

Ehun epiteliala, konektiboa, gihar ehuna eta nerbio ehuna.