Giza ugalketa: hilekoaren zikloa, organoak eta ernalketa prozesua

Hilekoaren Zikloa (Ziklo Obarikoa eta Uterinoa)

Ziklo Obarikoaren Faseak

• Fase Folikularra

  Hilerokoaren lehen egunean hasten da eta hamalau egun inguru irauten du. Hipofisiak FSH hormona ekoizten du, obarioetako folikulu bat eta haren barruko obozitoa heltzea eragiteko. Hazten doan heinean, folikulua estrogenoak ekoizten hasten da.

• Obulazio Fasea

  14. egunaren bueltan izaten da, FSH hormonak eta estrogenoak maila gorenera iristen direnean. Une horretan, hipofisiak LH hormona askatzen du. Hormona horrek folikulu heldua haustea eragiten du eta, hortaz, obulua Falopioren tronpetara askatzen da.

• Fase Luteoa edo Jariatze Fasea

  15. egunetik 28. egunera bitartean irauten du, gutxi gorabehera. Ernalketarik ez badago, hilekoa jaisten da. Hautsitako folikulua gorputz luteoa edo hori bihurtzen da. LH hormonaren eraginez, gorputz luteoa progesterona jariatzen hasten da.

Ziklo Uterinoaren Faseak

(Jatorrizko testuan “Ziklo obsequios” agertzen zen, “Ziklo Uterinoa” izan beharko luke)

• Fase Menstruala edo Ezkatatze Fasea

  Zikloaren 1. egunean hasten da eta 5-7 egun irauten du. Ernalketarik ez bada, gorputz luteoa endekatu egiten da eta progesterona ekoizteari uzten dio. Horren eraginez, endometrioa askatu, eta hilekoa jaisten da.

• Fase Estrogenikoa

  Hilekoa amaitzen denetik obulazioaren unera arte irauten du. Obarioetako folikuluek ekoitzitako estrogenoek umetokiaren endometrioa berregitea eta loditzea eragiten dute.

• Jariatze Fasea edo Fase Progestazionala

  Fase honek obulaziotik hurrengo hilekora bitarteko tartea hartzen du. Gorputz luteoak jariatutako progesteronak endometrioa ahalik eta gehien loditzea eragiten du, hura prest egon dadin ernaldutako obulua hartzeko.

Gizonezkoen Ugalketa Aparatua

• Barrabilak

  Eskrotoan dauden guruinak dira. Espermatozoideak garatzen dira haietan.

• Uretra

  Kanpoaldera doan hodia da. Hazi-isurketan, uretrako pareta gihartsuak erritmikoki uzkurtzen dira, espermatozoideak kanpora bultzatzeko.

• Prostata

  Uretra biltzen duen guruina da, intxaurraren tamainakoa. Prostata-likidoa eratzen du, espermatozoideak uretrako eta baginako azidotasunetik babesteko.

• Epididimoa

  Hodi luzea da, mehea eta kiribildua, barrabil bakoitzaren gainean kokatua. Haren barruan heltzen dira espermatozoideak.

• Hodi Deferenteak

  Epididimoaren jarraipena dira. Uretran amaitzen dira.

• Semen-besikulak

  Semen-likidoa sortzen duten guruinak dira (likido horretan dabiltza igerian espermatozoideak). Hodi deferenteetan amaitzen dira.

• Zakila

  Zilindro formako organoa da. Muturra, zakil-mokoa, zabalagoa da eta prepuzioa deritzon larruazal atzeragarriaz estalita dago.

• Eskrotoa

  Larruazalez eta mintzez osatutako poltsa da, barrabilak bildu eta sabelaz kanpora kokatzen dituena. Larruazal horrek bilgor-guruin asko ditu.

Emakumezkoen Ugalketa Aparatua

• Obulutegiak

  Arbendola baten forma eta tamaina dute. Lotailu baten bidez umetokiari lotuta daude. Haietan obuluak heltzen dira.

• Falopioren Tronpak

  Obulutegi bakoitza umetokiarekin lotzen duten hodiak dira. Barrualdea zilioz estalita dute, obulua bultzatzeko.

• Umetokia

  Organo hutsa da, eta barrualdea odol-hodi ugariko epitelio batez, endometrioaz, estalita dago. Epitelio horretan ezartzen da obulu ernaldua. Umetoki-lepoa deritzon estugune bat du, baginarekin lotua.

• Bagina

  Pareta gihartsuko hodia da, eta umetokia kanpoaldearekin lotzen du. Haren beheko muturra irekigune baginalaren bitartez zabaltzen da kanpoaldera.

• Klitoria

  Nerbio bukaera ugari dituen organoa da; horregatik da hain sentibera. Ezpain txikiek bat egiten duten lekuan dago.

• Ezpain Handiak

  Kanpoko sexu-organoak estaltzen dituzten larruazal-tolesak dira, eta bi izterren artean kokatzen dira.

• Ezpain Txikiak

  Larruazal mehe eta sentiberako tolesak dira, ezpain handien ondorioz estalita gertatzen dira.

Ernalketa eta Enbrioiaren Garapena

Ernalketa Prozesua

• Gametoak Gerturatzea

  Zakil zuta baginan sartu behar da (koitoa) eta eiakulazioa gertatu behar da. Horrela, espermatozoideak baginaren barruan sartuko dira. Semenak 300 milioi espermatozoide inguru ditu, baina horietatik guztietatik bakar batek baino ez du lortuko obuluarekin bat egitea.

• Gametoak Bat Egitea (Ernalketa)

  Obuluarekin bat egiten duen espermatozoideak obuluaren azaleko geruza apurtzeko entzimak jariatuko ditu, eta espermatozoidearen burua barrura sartuko da. Hori gertatzen denean, obuluak ernalketa mintza sortuko du, espermatozoide gehiago sar ez daitezen. Gameto bakoitzak 23 kromosoma dituenez, espermatozoidearen eta obuluaren nukleoak bat egiten dutenean, 46 kromosomako nukleo bat eratuko da (giza espeziearen berezko kromosomen kopurua). Eratutako lehen zelula horretatik pertsona berri bat sortuko da.

Enbrioiaren Hasierako Garapena

• Enbrioiaren Eratzea

  Zigotoa hainbat aldiz zatitzen denean, morula eratzen da, eta ondoren enbrioia. Enbrioi hori lehenengo egunetan, obuluaren biteloko substantzia nutritiboez elikatzen da.

• Habiaratzea

  Enbrioia endometrio baskularizatuan sartzen da.

Fetuaren Eranskinak

• Plazenta

  Endometrioan plazenta izeneko organo bat garatzen da, amaren eta enbrioiaren arteko lotura egiten duena.

• Zilbor-hestea

  Enbrioia eta plazenta lotzen ditu, eta barruan hiru odol-hodik osatzen dute. Odol-hodi horietako bi arteriak dira eta mantenugaiak garraiatzen dituzte amarengandik enbrioiarengana. Hirugarrena, berriz, zaina da, eta umearen hondakin-substantziak bildu eta amarengana eramaten ditu kanporatuak izan daitezen.

• Zaku Amniotikoa

  Likido amniotikoz betetako zakua da. Haren barruan egoten da enbrioia.