Antolaketa mailak, biomolekulak eta ehunak: biologiaren oinarriak

Resumen

Dokumentuak izaki bizidunen antolaketa-mailak azaltzen ditu, subatomikotik ekosistemara. Gainera, biomolekulen sailkapena (inorganikoak eta organikoak) eta ehun motak, organoak eta aparatu nagusiak laburbiltzen ditu. Ikasleak maila bakoitzaren adibideak eta funtsezko kontzeptuak ikasiko ditu.

Puntos clave

Antolaketa mailak konplexutasunaren arabera ordenatzen dira: subatomikoa, atomikoa, molekularra, zelula, ehuna, organoa, aparatua, organismoa eta ekosistema.
Zelula da bizia duen lehen maila eta bizi-funtzioak (harremana, nutrizioa eta ugalketa) betetzen dituen unitate txikiena.
Biomolekulak inorganikoetan (ura eta gatz mineralak) eta organikoetan (gluzidoak, lipidoak, proteinak eta azido nukleikoak) sailkatzen dira.
Ehun motak lau taldetan bildu daitezke: estaltze ehuna, ehun konektiboa, gihar ehuna eta nerbio ehuna, odola barne.
Organo eta aparatu nagusiak, esaterako zirkulazio, arnas, digestio eta lokomozio aparatuak, bakoitzak bere funtzioa betetzen du.
Neurri eskala: 1 mm = 1.000 µm = 1.000.000 nm.

Ponte a prueba

Antolaketa Mailak

Izaki bizidunak osatzen dituzten egiturak konplexutasunaren arabera sailkatzen dira:

Maila Subatomikoa: Atomoak eratzen dituzten partikulen maila da (protoiak, elektroiak, neutroiak).
Maila Atomikoa: Atomoek osatzen dute maila hau. Adibidez, oxigenoa (O) edo karbonoa (C).
Maila Molekularra: Atomoak elkarrekin elkartzen dira molekulak sortuz. Batzuk sinpleak dira (adibidez, ura, H₂O), baina beste batzuk konplexuagoak (adibidez, glukosa).
Zelula Maila: Bizia duen lehen maila da. Bizi-funtzioak (harremana, nutrizioa eta ugalketa) betetzen dituzten unitaterik txikienak dira. Adibidez, bakterioak, muskulu-zelulak edo zelula epitelialak.
Ehun Maila: Zelula mota berdinak edo antzekoak batzen dira ehunak sortuz. Adibidez, gihar-ehuna edo ehun epiteliala.
Organo Maila: Ehun mota desberdinak batzen dira organo bat sortzeko. Adibidez, bihotza; honen funtzioa odola ponpatzea da.
Aparatu Maila: Organo desberdinak biltzen dira funtzio koordinatuak betetzeko. Adibidez, digestio-aparatua.
Organismo Maila: Izaki bizidunaren osotasunari dagokio. Gizakia maila honetan kokatuta dago.
Ekosistema Maila: Organismo desberdinak eta dauden lekua hartzen ditu, baita bertan ematen diren baldintza fisiko eta kimikoak ere. Adibidez, baso atlantikoa.

Neurri eskala: 1 mm = 1.000 µm = 1.000.000 nm

Biomolekulak

Biomolekulak bi talde nagusitan sailkatzen dira:

Inorganikoak: Ura eta gatz mineralak.
Organikoak: Gluzidoak, lipidoak, proteinak eta azido nukleikoak.

Ehunak, Organoak eta Aparatuak

Ehun Motak

Estaltze ehuna (Epitelioa): Epitelioa eta guruinak.
Ehun Konektiboa: Ehun konjuntiboa, gantz-ehuna, kartilagoa eta hezurra.
Gihar Ehuna: Gihar-ehun leuna, gihar-ehun ildaskatua eta bihotzeko gihar-ehuna.
Odola
Nerbio Ehuna: Neuronak eta glia zelulak.

Organo eta Aparatu Nagusiak

Zirkulazio Aparatua: Bihotza, odola eta odol-hodiak.
Arnas Aparatua: Sudurra, trakea eta birikak.
Iraitz Aparatua: Giltzurrunak, gernu-bideak, birikak eta izerdi-guruinak.
Digestio Aparatua: Ahoa, hestegorria, urdaila eta hesteak.
Lokomozio Aparatua: Giharrak eta hezurrak.
Ugaltze Aparatua: Emakumezkoen eta gizonezkoen ugalketa-organoak.

Preguntas frecuentes

Zein dira izaki bizidunen antolaketa mailak?

Subatomikoa, atomikoa, molekularra, zelula, ehuna, organoa, aparatua, organismoa eta ekosistema maila dira, konplexutasunaren arabera ordenatuak.

Zein da bizia duen lehen maila?

Zelula maila da. Zelulak dira bizi-funtzioak (harremana, nutrizioa eta ugalketa) betetzen dituzten unitaterik txikienak.

Zein dira biomolekulen bi talde nagusiak?

Inorganikoak, ura eta gatz mineralak barne, eta organikoak, gluzidoak, lipidoak, proteinak eta azido nukleikoak barne.