Funcións da Linguaxe e Disciplinas Lingüísticas Clave

Funcións da linguaxe

Distínguense varias funcións segundo a intención do emisor ao usar a linguaxe:

• Función denotativa, referencial ou representativa: Cando o emisor emprega a linguaxe para transmitirlle ao receptor unha información relativa a feitos ou cousas obxectivas.
• Función emotiva ou expresiva: Cando o emisor emprega a linguaxe coa intención de expresar sentimentos, emocións ou desexos.
• Función conativa ou apelativa: Cando a intención do emisor é chamar a atención do receptor ou influír nel para que actúe dunha determinada maneira.
• Función fática ou de contacto: O emisor emprega a linguaxe para iniciar, manter ou concluír a comunicación, ou para comprobar se a canle funciona correctamente.
• Función poética ou estética: Céntrase na forma da mensaxe, coidándoa con intención estética ou lúdica.
• Función metalingüística: Utilízase a linguaxe para falar ou reflexionar sobre a propia linguaxe.

Disciplinas lingüísticas

A lingüística organízase en diferentes disciplinas que estudan aspectos concretos da linguaxe:

Fonética e fonoloxía

Encárganse de estudar os sons da linguaxe.

• Fonética: Estuda os sons desde un punto de vista físico ou material (a súa produción, transmisión e percepción).
• Fonoloxía: É a rama da lingüística que estuda os elementos fónicos (fonemas) atendendo ao seu valor distintivo e funcional dentro do sistema dunha lingua.

Gramática

É a ciencia que estuda os elementos dunha lingua e as súas combinacións. Divídese tradicionalmente en:

• Morfoloxía: Estuda a estrutura interna das palabras e os elementos (morfemas) de que están formadas. Analiza a forma das palabras e as súas posibles variacións (flexión, derivación, composición).
• Sintaxe: Ocúpase das funcións das palabras dentro da oración e das relacións que se establecen entre elas para formar unidades maiores (sintagmas, oracións).

Semántica

Estuda o significado das palabras e das expresións lingüísticas, así como as relacións de significado que se establecen entre elas. Distínguense dous tipos de significado:

• Significado denotativo: É o significado obxectivo e literal dunha palabra, compartido pola maioría dos falantes e recollido nos dicionarios.
• Significado connotativo: É o conxunto de valores subxectivos, emocionais ou culturais que se asocian a unha palabra nun contexto determinado ou para un grupo de falantes.

A semántica encárgase tamén de analizar as seguintes relacións de significado:

• Sinonimia: Relación entre palabras que teñen o mesmo ou moi parecido significado (ex.: comezar, principiar).
• Polisemia: Fenómeno polo cal unha mesma palabra ten varios significados relacionados entre si (ex.: banco de sentar, banco de diñeiro).
• Homonimia: Coincidencia formal (no significante) de dúas palabras que teñen significados distintos e orixes diferentes (ex.: vea do verbo ver e vea vaso sanguíneo).
• Antonimia: Relación de oposición que se establece entre os significados de dúas palabras (ex.: abrir / pechar).
• Campo semántico: É o conxunto das palabras que comparten trazos semánticos ou semas comúns (ex.: campo semántico do calzado: zapato, bota, sandalia, zapatilla).
• Relacións de xerarquía semántica (Hiponimia e hiperonimia): Son as relacións de inclusión que se establecen entre termos dun campo semántico. Un termo máis específico (hipónimo) está incluído noutro máis xenérico (hiperónimo). Exemplo: can (hipónimo) é un tipo de animal (hiperónimo).

Outras disciplinas lingüísticas

• Pragmática: Estuda a linguaxe na súa relación cos usuarios e as circunstancias da comunicación (o uso da linguaxe en contextos reais).
• Sociolingüística: Estuda a influencia que exercen os factores sociais (clase social, idade, sexo, nivel cultural) no uso da linguaxe e a relación entre lingua e sociedade.
• Psicolingüística: Céntrase na relación entre o comportamento verbal e os procesos psicolóxicos subxacentes (adquisición da linguaxe, procesamento, etc.).

A gramática: definición e tipos

Definición de gramática

A gramática pode entenderse como o repertorio de elementos dunha lingua xunto coas regras que rexen as súas combinacións. Tamén é o estudo e a sistematización dos mecanismos que permiten a creación ou interpretación dun número ilimitado de mensaxes nunha lingua.

Tipos de gramática

Existen diferentes enfoques ou tipos de estudo gramatical:

• Gramática xeral: Trata de establecer principios e propiedades comúns a todas as linguas humanas.
• Gramática comparada: Estuda as relacións (históricas, tipolóxicas) entre dúas ou máis linguas.
• Gramática histórica: Estuda a lingua desde unha perspectiva diacrónica, atendendo á súa evolución ao longo do tempo.
• Gramática normativa ou prescritiva: Establece os usos considerados correctos nunha lingua mediante normas e regras, a miúdo baseadas nun estándar ou variedade de prestixio.
• Gramática descritiva: Aborda o estudo sincrónico dunha lingua (nun momento determinado), describindo o seu funcionamento real sen considerar a evolución histórica nin emitir xuízos normativos.
• Gramática tradicional: Refírese ao corpo de doutrina gramatical constituído polas ideas que achegaron os autores da antigüidade grecolatina sobre a linguaxe e o seu estudo, e que influíu notablemente nas gramáticas posteriores.
• Gramática estrutural: Estuda a lingua concibíndoa como un sistema (estrutura) no que todos os seus elementos manteñen entre si relacións sistemáticas de oposición e dependencia.
• Gramática xenerativa: Ten como obxectivo formular as regras (principios e parámetros) que subxacen á competencia lingüística dos falantes e que lles permiten xerar (producir e comprender) todas as oracións posibles e gramaticalmente aceptables dun idioma.
• Gramática do texto (ou lingüística textual): Estuda as unidades comunicativas superiores á oración, considerando o texto como a unidade lingüística fundamental e analizando as súas propiedades (cohesión, coherencia, etc.).