Fronte Popularraren Programa (1936): Analisia eta Testuingurua

Fronte Popularraren Programa (1936)

Testu politiko programatikoa da, lehen mailako iturria; publikoa ere bazen, aldizkari batean argitaratu baitzen. Egilea kolektiboa da eta hartzailea herria, guztiontzat idatzi baitzen, hurrengo hauteskundeetan ezkerreko eta errepublikanoek osatutako koalizioa aurkezteko. Data, testuan agertzen den bezala, 1936koa da.

Testu honetan erakusten ziren zentro-ezkerreko koalizioaren helburuak eta barneko desadostasunak, Fronte Popularraren Programan biltzen zirenak. El Socialista aldizkarian argitaratu zen, eta bertan ikus zitezkeen sozialisten eta errepublikanoen programa politikoen arteko desberdintasunak.

Programaren eduki nagusiak

Alderdi horiek konpromiso batera iritsi ziren, eta beste gauza batzuen artean, honako neurri hauek proposatu zituzten:

• Amnistia zabala ematea 1933ko azaroaz geroztik arrazoi politiko-sozialengatik zigortutako pertsonei, garaiko auzitegiek delitu arrunt gisa sailkatu bazituzten ere.
• Errepublikaren oinarri den 1931ko Konstituzioa berrezartzea, askatasunaren eta justiziaren berme gisa.

Ekonomia arloan, desadostasunak nabarmenagoak ziren:

• Sozialistek lurren nazionalizazioa eta nekazariei ematea onartu zuten. Errepublikanoek, berriz, komenigarri ikusi zuten beste neurri batzuk abian jartzea nekazarien egoera hobetzeko.
• Ezkerreko langile-alderdiek banka nazionalizatzea (hau da, estatizatzea) proposatu zuten; halere, errepublikanoek banku-sisteman erreforma batzuk egitea besterik ez zuten onartu.

Errepublikanoek eredu politikoa denon onurarako erregimen aske eta demokratiko gisa izan behar zela uste zuten, interes publikoa eta aurrerapen soziala bermatuz. Ez zuten Errepublika klase sozial jakin baten (langileena, adibidez) interes eta onuren araberako estatu-antolakuntza gisa ulertzen. Horregatik, ez zuten klase jakin baten (langileena) kontrola onartzen. Estatuko aurrerapen ekonomiko orokorraren baitan kokatzen zen langileen bizi-egoera (baldintza moralak eta materialak) hobetzeko beharra.

Testuinguru historikoa eta sorrera

Testuak adierazten du biurteko erreformistaren garaiko erreformak berriro indarrean jarriko zirela koalizio honek hauteskundeak irabaziz gero.

Europako egoera politikoa ulertzea ezinbestekoa da. Fronte Popularrak Europan sortu ziren faxismoaren aurrerapenari aurre egiteko. Hori lortzeko, Internazional Komunista saiatu zen sozialisten, komunisten eta ezkerreko alderdi burgesen (errepublikanoak, adibidez) arteko aliantzak sortzen, etsai komuna faxismoa baitzen. Espainian, CEDA eta Falangek hauteskundeak berriro irabaziko zituztela uste zenean, koalizio hau erreakzioaren aurka zerbait egiteko osatu zen.

Fronte Popularrak hauteskundeak irabazi zituen, eta amaitu gabe edo indarrik gabe geratu ziren erreformak berreskuratu zituzten, besteak beste:

• Nekazaritzako erreforma.
• Amnistia.
• Kataluniako Generalitatea berrezarri zen.
• Beste autonomia-estatutu batzuk eztabaidatzen hasi ziren.

Manuel Azaña presidente izendatu zuten, baina botere betearazleak hobekuntzak egiteko ahalmena galdu zuen. Egoera hori ikusita, eskuinekoek Gobernuak hartutako neurri guztiak boikotatzen hasi ziren. Aldi berean, ezkerreko muturrekoek ere Gobernuari laguntza ukatu zioten, askoz gehiago lortu nahi zutelako eta uste baitzuten ez zutela lortuko.

Ondorioak eta altxamendua

Eskuinekoak altxamendu militar bat prestatzen hasi ziren, eta ezkerreko muturrekoek ez zioten laguntza argirik eman Gobernuari.

1936ko uztailean militarrek altxamendua gauzatu zutenean, Fronte Popularra iraultza komunista prestatzen ari zela argudiatu zuten, aitzakia gisa. Hala ere, programa hau aztertzean, argi ikusten da izaera erreformista eta ez iraultzailea zuela, hauteskundeak irabazteko eta eskuinekoen boterera iristea oztopatzeko diseinatua zegoela.