Francoren Erregimena: Demokrazia Organikoa, Errepresioa eta Bigarren Mundu Gerra

Resumen

Dokumentuak Francoren diktaduraren barne politika aztertzen du: Demokrazia Organikoa, Erantzukizun Politikoaren Legea eta errepresioa. Gainera, Gerra Zibilaren ondorengo erbestea, makien erresistentzia eta Espainiaren kanpo jarrera Bigarren Mundu Gerran azaltzen ditu, Dibisio Urdina barne.

Puntos clave

Demokrazia Organikoak adierazpen-, elkartze- eta alderdi-askatasunik ez zuen, eta Gorteak estatuburuak kontrolatzen zituen.
Parlamentuko kideak udalerria, familia eta sindikatua hiru erakundeetatik izendatzen ziren.
Erantzukizun Politikoaren Legeak eta Estatuko Segurtasunaren Legeak gobernuaren aurkakoak atxilotzea eta exekutatzea ahalbidetzen zuten.
Gerra Zibilaren ondoren 500.000 espainiar inguru Frantziara joan ziren erbestera.
1944an gerrillak Aran Haranera sartu ziren, baina inbasioa porrot egin zuen aliatuek lagundu ez zutelako.
Espainia neutral deklaratu zen Bigarren Mundu Gerran, baina erregimena Ardatzaren alde zegoen; 1941ean Dibisio Urdina bidali zen Errusiara.

Ponte a prueba

Francoren Demokrazia Organikoa eta Errepresioa

Francok Demokrazia Organikoa izeneko sistema ezarri zuen. Sistema hori ez zen adierazpen-askatasunean, elkartze-askatasunean edo alderdi-sisteman oinarritzen, eta estatuburuak kontrolatzen zituen Gorteak. Estatuburuak izendatzen zituen parlamentuko kideak, hiru erakunderen artean:

Udalerria
Familia
Sindikatua

Probintzia bakoitzeko gobernadore militarrak eta zibilak izendatzen zituen, baita udaletako alkateak ere kontrolatu eta izendatu. Errepublikano izatearen susmopeko pertsonek bazterketa jaso zuten. Herritarrak zelatuta, isilarazita eta elkarren espia bihurtu ziren. Gainera, adierazpen nazionalista guztiak debekatu ziren.

Erantzukizun Politikoaren Legea eta Segurtasuna

Erregimenak Erantzukizun Politikoaren Legea eta Estatuko Segurtasunaren Legea atera zituen, gobernuaren aurka zeudenak atxilotu eta exekutatzeko. 1939tik aurrera, hildako asko egon ziren, bai gosearen ondorioz, bai exekuzioen ondorioz; eta preso asko ere bai. Zenbait presok askatasuna lortzeko lan egin behar izan zuten enpresetan, oso baldintza gogorretan.

Erbestea eta Erresistentzia (Makiak)

Gerra Zibila amaitzean, exodo politiko, zibil eta militar handia gertatu zen. 500.000 espainiar inguru Frantziara joan ziren, eta han kontzentrazio-esparruetan sartu zituzten, oso baldintza gogorretan. Batzuek Gibraltarretik eta Mediterraneotik ihes egin zuten; beste batzuk Ameriketara joan ziren. Mexikon, erakunde errepublikanoak erbestean ezarri zituzten.

Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, Francok indultatu egin zituen hilketarik egin ez zuten erbesteratuak. Ia erdiak Espainiara itzuli ziren. Beste batzuek, ordea, nahiago izan zuten erbestean geratu eta Frantziako Erresistentziara batzea.

Gerra amaitzean, gudari errepublikanoek gerrilla-jarduerei ekin zieten. Maki izeneko jarduera horiek landa-eremuetan eta mendietan garatu ziren. 1940ko hamarkadan, Francoren aurkako milizia bat osatzeko asmoz, gerrillak penintsulan sartu ziren eta Aran Harana inbaditu zuten 1944an. Inbasioa porrot handia izan zen, aliatuak ez zirelako Espainiara etorri diktadorea kentzeko. Greba asko egon ziren Madrilen, Katalunian eta Euskal Probintzietan.

Espainia eta Bigarren Mundu Gerra

Bigarren Mundu Gerra hastean, Espainia neutral deklaratu zen, baina erregimena Ardatzeko Potentzien alde zegoen. Franco Hitlerrekin bildu zen Hendaian. Francok Afrikako lurralde asko eta Gibraltar eskatu zizkion Hitlerri, eta hori gehiegi izan zen. Espainia ez zen gerran sartu, gainera, herrialdeak ez zuelako gerran sartzeko baliabiderik. Bestalde, Erresuma Batuak dirua eman zion erregimenari gerran ez sartzearen truke.

Francok Mussolinirekin ere bildu zen. Espainiak neutrala izateari utzi zion eta beligerantzia eza deklaratu zuen.

Dibisio Urdina eta Boluntarioak

1941ean, boluntarioak bidali zituzten Errusiako Frontera, naziekin batera komunismoaren aurka borrokatzera. Boluntario gehienak falangistak ziren eta Dibisio Urdina osatu zuten. Gainera, boluntarioak bidali zituzten Alemaniako arma-fabriketan lan egitera.

Preguntas frecuentes

Zer zen Francoren Demokrazia Organikoa?

Adierazpen-, elkartze- eta alderdi-askatasunean oinarritu gabeko sistema zen, non estatuburuak kontrolatzen zituen Gorteak. Parlamentuko kideak udalerria, familia eta sindikatua hiru erakundeetatik izendatzen ziren.

Zer izan ziren makiak?

Gerra Zibilaren ondoren Francoren aurkako gudari errepublikanoek landa-eremuetan eta mendietan egindako gerrilla-jarduerak ziren.

Zergatik ez zen Espainia Bigarren Mundu Gerran sartu?

Testuaren arabera, Hitlerrek ez zion Francoren eskaerei erantzun, eta herrialdeak ez zuen gerran sartzeko baliabide nahikorik. Gainera, Erresuma Batuak dirua eman zion erregimenari gerran ez sartzearen truke.