Filosofiaren sorrera, izaera eta metodoak

Filosofiaren sorrera: mythos eta logos

Mythos eta logos hitz grekoak dira eta hurrenez hurren "kontakizuna" eta "hitz" edo "arrazoia" esan nahi dute. Filosofiaren sorreran bi kontzeptu hauek bereiztea garrantzitsua da:

• Mythos: Kosmosaren sorrera eta erregulartasuna azaltzeko, gizakiaz gaindiko indarretan oinarritzen diren kontakizunekin du zerikusia. Eduki sakratua, eskutukoa, misteriotsua eta gutxi batzuen esku zegoena zen.
• Logos: Egia bilatzeko tresna bilakatu zen, baita eztabaida eta deliberamendu publiko eta irekia egiteko ere. Arrazoituz eta kritikarako gaitasuna sustatuz konbentzitu nahi du.

Jarrera filosofikoa mirespenetik eta zalantzatik sortzen da, unibertsoa ulertzeko arazoak argitzeko helburuarekin. Izaki desberdinak izan arren, natura bakarra eta aldaezina dela ulertzen eta aztertzen saiatzen dira.

Filosofiaren izaerak: egiaren bila

Filosofiaren ezaugarri nagusia jakinduriarekiko maitasuna da. Filosofatzera bultzatzen duen mirespena gure ezjakintasunaz ohartzearekin lotuta dago. Filosofoa jakintsuren eta ezjakinaren artekoa da: lehenak badu jakinduria eta ez du bilatzen; bigarrenak, berriz, gutxi du eta ez du falta igartzen.

Jakintza filosofikoa bi iturritatik dator:

• Arrazoimena: Protagonismo handia du.
• Zentzumenak: Arrazoimena askotarikoa dena bateratzeko gaitasuna da, geure burua errealitatearen unitate eta unibertsaltasunera zabaltzeko.

Zoriontasunaren bila

Ezagutzen ari ziren unibertso horretan zoriontsu nola izan jakitea ere helburu zuen. Jakintsuaren nozioak, egia osoa ezagutzeaz gain, ondo bizitzen jakitea ere barne hartzen du; hau da, zoriontsu eta zuzen izatea.

Filosofiak bi lan ditu:

• Jakiteagatik jakitea.
• Ondo bizitzen jakitea.

Lan bikoitz honek gaur egun ere dirau, ñabardura ugari baditu ere.

Metodo filosofikoak

Metodo enpiriko-arrazionala

Bi ezagutza iturri ditu: zentzumenak eta adimena. Horien mailak:

• Sentikorra: Zentzumenek ematen dizkiguten datuak, errealitate askotarikoa eta aldakorra. Aldaketa horietatik abiatuta, adimenak errealitate iraunkorra ulertzen du intuizioaren eta arrazoiketaren bidez.
• Ulertgarria: Gauzak zer diren eta zerk eragiten duen izatea. Substantzia da gauza konkretu bakoitzaren funtsezko oinarria.

Metodo hau enpiriko-arrazionala deitzen da, aldaketaren eta mugimenduaren esperientzia fisikoarekin hasi eta adimenaren jarduerekin amaitzen baita.

Metodo enpirista

Bi ezagutza iturri ditu: esperientzia eta arrazoimena.

• Arrazoimena: Zientzia formalak garatzeko iturri egokia da.
• Esperientzia: Zientzia ez-formalak esperientziaren bidez egiazta daitezkeen enuntziatuz osatuta daude.

Filosofia enpirista gure ezagutzaren jatorria eta balioa zentzumenen esperientziatik datorrela uste du, eta ondorioz, indukzio-bidezko metodoaz baliatzen da.

Metodo arrazionalista

Bi ezagutza iturrien artean, arrazoimenak nagusitasuna du. Bi arrazoi daude honetarako:

• Gauzak ez dira kanpotik datozen sentipenak, adimena bera baizik.
• Gure ideia argienak, nabarienak eta egiazkoenak arrazoimenetik datoz.

Ezagutza-irizpidea arrazoimena da eta dedukzioa metodoa.

Metodo transzendentala

Metodo hau Kantek garatu zuen, ezagutzaren mugak eta baldintzak aztertzeko.