Euskal Nobelagintzaren Bilakaera (1955-1969)

(1955-1969)

Nobelagintzaren bilakaera

1936ra arte, euskal nobelagintza ez zen aberatsa izan, Txomin Agirre eta besteren

baten salbuespenaz. Nobelagintza berria  zen euskal literaturan eta garai hartako

purismorako joerak ez zion egoki garatzeko mesederik egin. Atzerrian inprimatutako

iburuah, idazmoldez errazagoak eta herrikoiagoek oztopoak izan zituzten hemen

zabaltzeko. Iparraldean ipuinak eta narrazioak mamitzen dira, baina hats handiko nobelarik ez

Hegoaldean, argitaratzeko debekua kendu bezain

laster publikatzeari hasi zitzaion, alabaina, beste arazo batzuk zeuden: gobernuaren

zentsurak indartsu jarraitzen zuen, hizkuntzaren egoera Iorria zen, munduko korronte

literarioak ezagutzeko samurtasunik ez zegoen eta euskal liburugintzak azpiegitura zeharo

amateurra zeukan. Testuinguru horretan honako hauxe utzi zigun euskarazko nobelagintzak

Eleberri historilkoa

Erdaraz idatzitalło Navarro Villoslada eta Arturo Campionen éleberri historikoak

ditugu. Gai historikoei buruz idazteak bazuen bere arrazoia: ez zegoen egoera poltikoaz

hitz egiterik, are gutriago kritikatzerik. Horregatik erreferentzia historikoetara jotzea

Nolabaiteko irtenbidea izan zitekeen

Jon Etxaidek Erdi Aroko eleberrfak idazten zituen batez ere. Haren lan nagusienak Joanak joan eta Gorrotoa Lege dira. Lehenengoak (Etxahun" koblakariaren biografía kontatzen du, XVIII-XIx. Mendeetan kokatuta dago eta Zuberoan gertatzen da. Bigarrenak, berriz Ahaide Nagusten arteko gatazkak kontatzen ditu, XIV-XV. Mendeetan kokatuta dago eta euskal probintzletan igarotzen da. Etxaidek hizkruntza mailan aparteko árreta jartzen du. Baturik ez zegoen garaian gipuzkeran taxutu zituen bere lanak, euskara jaso eta joria erabiliz.Euskarazko lehen polizia nobelak

1947tik aurrera, AEBko MacCarthy senadoreak gidatutako Sorgin ehiza hazi zen.

Zinemarekin lotuta zeuden ezkertiarren kontrako kanpaina zen. Horren ondorioz, zinemagile ezkertiarrek askatasuna galdu zuten haien lanen gainean eta, horrexegatik, pollzia nobelak, film "beltzalk egiten hast ziren, garai hartako egoera krimenen etaikerketen bidez adierazteko. Gurean zegoen egoera politikoa askoz okerragoa zen eto

horrek eragin zuen, beharbada, euskaraz lehenengo eleberri poliziakoa atontzeo

Loidiren "Amabost egun Urgainen

Kostaldeko herri batean gertatzen da eta heriotza susmagarri baten ikerketaz ari da. Hizkera garbla eta jatorra erabiltzen du eta, gainera, ordura arte euskaraz jorratu gabeko esparru bat landu.

Poliziakoa gaur egungo euskal nobelagintzan polild sustraitutako azpisaila den arren. Loidiren lanak ez zuen jarraipen garrantzitsurik izan Gereño eta Garate heldu arte.

Eleberri existentzialista

Jose Luls Alvarez Enparantzak (Tillardegl) Leturłaren egunkari ezkutua (1957)

publikatzean euskal nobelagintzak aro berri bati hasiera eman ziola zirudien, liburuaren

gaia, giroa eta kokapena ezohikoak zirelako. Euskal idazle askok ez zuten begi onez ikusi

erlijio aldetik liburuari zerion heterodoxia. Eleberri horrek Unamuno eta Europan modan

zeuden idazle existentzialisten (Sartre eta Camus) kutsua zuen. Kokapena kontuan hartuz,

ohitura nobeletan ageri zen baserritako eto herri txilkdetako girotik aldentzen dela esan

daiteke Bigarren nobelan Peru Leartzako (1960) eguneroko bizimodu aspergarriak eta

atzerrira alde egin denboraren ihesak kezkatzen dute pertsonaia nagusia. Txillardegi behar izan zuenez, liburuak ez ziren behar bezala zabaldu eta banatu. Lehen liburuetako euskara hobetu eta aberasten zuen hirugarren eleberri bat atera

zuen: Elsa Scheelen (19691. Eleberri honetan Txillardegik emakume belgikar baten arazo

pertsonalak eta gorabehera sentimentalak azaltzen ditu Nobelagintza tradizionalagoa

Busebio Erkdaga lekeitiarra dugu. Gerra aurretik olerkarta izan zen, baina gerra ondoren prosalari oparoa izan genuen. Urte gutitan hiru eleberrl argita Kuluska Sortar Arranegi (1958), Araibar Zalduna (1962) eta Batetik Bestera (1962)

Gerrari buruzko gaiak zituzten eleberriak oso gutxitan inprimatu ziren Hegoaldean.

Francoren bizitzan zehar nobela bakarra argitaratu zen, Sebastian Salaberriaren Haren

Neronek tirako nizkin (1964)

Miranderen eta Arestiren eleberrlak

Nahlz eta bai Mirande, bai Aresti poetak izan prosan idatzi zutenari buruzlko

Aipamena egitea ere merezi du

Gabriel Aresti

Gabriel Arestik 1933an Bilbon jalo zen eta 197sean Bilbon bertan hil zen. Bere lanak

aldizkarietan eta liburuetan argitaratu ziren. Aldizkarietan, berak idatzitako liburuak eta

eleberri bakarra Mundu-munduan (1965) argitaratu zuten. Liburuetan, Aresti hil ondoren agertu ziren bere lanak. Idatzitako bere nobela bakarrean 1960ko industrializazio basatia

dela bide Bilbon, oso hurbil baina ezkutuan dagoen txabola auzoetako bizimodua eta egoera

Larria bistaratzen digu

Jon Mirande

Jon Mirande 1925eko azaroaren 10ean Parisen jalo zen, Zuberoatik Parisera emigratu zuen familia batean. Mirandek hizkuntza asko zekizkien arren ez zuen euskara ikasiko hogei urte bete zituen arte. Bere bizitza osoan Pariseko Finantziar Ministerioan lan egin zuen itzultzaile bezala.

Mirandek eleberri bakarra idotzi zuen: Haur Besoetakoa (1970). Liburua hamaika urte lehenago burututa zeukan, baina gizon heldu baten eta neskato baten arteko maitasun

harremanak kontatzen dituenez ezin izan zuen argitaratu 1970. Urtera arte. Garal hartan,

agian, euskal gizartearen giroa ez oso aproposa horrelako obra baten balio literarioo

epaitzeko. Bere pentsakeren artean nazismoa defendatzea eta eliza desagerraraztea

nabarmentzen dira. Hori ez zitzaien asko gustatu euskal idazle askori eta Euskaltzaindian

parte hartzeko proposatu zutenean, horlek ez zuten onartu. Mirandek 1972an bere buruaz

beste egin zuen Parisen.