Euskal Herriko industrializazioa eta Bigarren Errepublika: laburpena

Resumen

Dokumentuak Euskal Herriko industrializazioaren prozesu historiko nagusiak aztertzen ditu, 1841etik Bigarren Errepublikaren amaierara arte. Bizkaiko eta Gipuzkoako eredu industrialak, langileen mugimendua, euskal nazionalismoa eta Bigarren Errepublikaren erreformak jorratzen ditu. Ikasleak prozesu horien kausak, ezaugarriak eta ondorioak ulertuko ditu.

Puntos clave

Industrializazioa 1841ean hasi zen eta Bizkaian sektore siderurgikoak izan zuen nagusitasuna.
Bizkaiko eta Gipuzkoako industrializazio ereduak desberdinak ziren: Gipuzkoak dibertsifikazio handiagoa izan zuen.
Bessemer bihurgailuak eta kapital eta berrikuntza teknologikoek industrializazioan izan zuten garrantzia nabarmendu da.
Lege-esparruak (Burdinbideen Lege Orokorra 1855, Bankuen Legea 1856, Meategien Legea 1869) industrializazioa bultzatu zuten.
UGT, SOV-ELA eta CNT sindikatuak sortu ziren Elkarteen Legeari esker.
Bigarren Errepublika 1931ko apirilaren 14an aldarrikatu zen eta 1931ko Konstituzioak eskubideak eta Estatuaren laikotasuna ezarri zituen.
Fronte Popularrak 1936an irabazi zuen, amnistia eta erreformen berreskurapena ekarriz.

Ponte a prueba

1. Sarrera

Euskal Herriko prozesu historiko nagusien azterketa, industrializaziotik hasi eta Bigarren Errepublikaren amaierara arte.

2. Euskal Herriko Industrializazioaren Ezaugarriak

Kronologia: Prozesuaren denbora-lerroa.
Bi industria eredu: Bizkaia eta Gipuzkoa.
Bizkaiko nagusitasun ekonomikoa: Sektore siderurgikoaren garrantzia.
Industrializazio berantiarra: Espainiako merkatuaren menpekotasuna.
Kanpoko eskulana: Migrazio-mugimenduen eragina.

3. Euskal Herriko Industrializazioaren Faktoreak

Industria tradizionalen presentzia eta lehengaien gertutasuna.
Kapitala eta berrikuntza teknologikoak (Bessemer bihurgailua).
Demografiaren hazkundea eta komunikazio egokiak.
Egonkortasun politikoa faktore erabakigarri gisa.

4. Industrializazioaren Bilakaera Bizkaian

Bigarren Karlistaldiaren aurretik

Industrializazio-prozesuaren hasiera (1841) eta aduanak kostaldera aldatzea.
Arazoak: Kapital falta eta protekzionismoaren beharra.
Lege-esparrua: Burdinbideen Lege Orokorra (1855), Bankuen Legea (1856) eta Meategien Legea (1869).

Bigarren Karlistaldiaren ondoren

Industria-hazkundea: Burdinaren ustiapena, esportazioa eta inbertsioak.
Finantza-sektorearen garapena eta 1891ko lege protekzionista.

5. Gipuzkoako Industrializazio Eredua

1841ean hasitako prozesua, dibertsifikazio handiagoa eta industria mota ezberdinen garapena ezaugarri dituena, banku-sistemaren hazkundearekin batera.

6. Industrializazioa Araban

Araban industrializazioak garrantzi txikiagoa izan zuen beste lurraldeekin alderatuta.

7. Industrializazioaren Gizarte Aldaketak

Ekonomia: Nekazaritza-erreformak eta industriaren sorrera.
Gizartea: Estamentuzko gizartetik klase-gizartera; nekazarien exodoa eta burgesiaren zein langileriaren sorrera.
Politika: Alderdi politiko eta sindikatu berrien agerpena.
Kultura: Aisialdi berria eta industrializazioaren eragina euskal kulturan.

8. Langileen Mugimendua Euskal Herrian

Sindikatuen Sorrera

Elkarteen Legeari esker, UGT, SOV-ELA eta CNT bezalako sindikatuak sortu ziren, greba eta negoziazioa tresna gisa erabiliz.

Joera Sozialista

Sozialismo iraultzailea: Facundo Perezagua eta lehen greba modernoa (1890).
Sozialdemokrazia: Indalecio Prieto. Bide demokratikoen eta hauteskunde-borrokaren aldeko apustua.

Anarkismoa, Sindikalismo Kristaua eta Komunismoa

Anarkismoa: CNTren sorrera (1910), indar gutxi Euskal Herrian.
Sindikalismo kristaua: ELAren sorrera (1911), izaera nazionalista eta katolikoa.
Komunismoa: III. Internazionalaren ondoren, Espainiako Alderdi Komunistaren sorrera (Dolores Ibarruri).

9. Euskal Nazionalismoa

Sabino Arana izan zen bultzatzaile nagusia, arraza, foruak eta erlijioa oinarri hartuta. Ondoren, alderdia bitan banatu zen (CNV eta EAJ), 1930ean berriz elkartu arte Jose Antonio Aguirreren zuzendaritzapean.

10. Bigarren Errepublika (1931-1936)

Aldarrikapena eta Konstituzioa

1931ko apirilaren 14an aldarrikatu zen. 1931ko Konstituzioak eskubideak, botere-banaketa eta Estatuaren laikotasuna ezarri zituen.

Biurteko Erreformista (1931-1933)

Azañaren gobernuak erreforma sakonak bultzatu zituen: erlijioa, armada, hezkuntza eta nekazaritza-erreforma, baita lehen Autonomia Estatutuak ere.

Zentro-Eskuineko Biurtekoa eta Fronte Popularra

1933-1935: Erreformen geldialdia eta 1934ko urriko iraultza.
1936: Fronte Popularraren garaipena, amnistia eta erreformen berreskurapena, estatu-kolpearen atarian.

Preguntas frecuentes

Noiz hasi zen Euskal Herrian industrializazioa?

Testuaren arabera, industrializazio-prozesua 1841ean hasi zen, aduanak kostaldera aldatu ondoren.

Zer ezaugarri zituen Bizkaiko industrializazioak?

Bizkaian sektore siderurgikoak garrantzi handia izan zuen eta Bizkaiak nagusitasun ekonomikoa izan zuen. Burdinaren ustiapena, esportazioa eta inbertsioak nabarmendu ziren Bigarren Karlistaldiaren ondoren.

Noiz aldarrikatu zen Bigarren Errepublika?

1931ko apirilaren 14an aldarrikatu zen Bigarren Errepublika, eta 1931ko Konstituzioak eskubideak, botere-banaketa eta Estatuaren laikotasuna ezarri zituen.